Yaxın Şərqdə davam edən münaqişə və Hörmüz boğazının demək olar ki, bağlanması qlobal təchizat zəncirlərinə ciddi təsir göstərərək ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Region həm kənd təsərrüfatı məhsullarının ticarət marşrutları, həm də gübrə təchizatı baxımından mühüm rol oynayır. Bu səbəbdən logistika pozuntuları və qiymət dalğalanmaları xüsusilə idxaldan asılı ölkələr üçün əlavə risklər yaradır.
Dünya Bankının 2021–2024-cü illəri əhatə edən məlumatlarına əsasən, bir sıra ölkələrdə ərzaq məhsulları ümumi idxalın böyük hissəsini təşkil edir. Ən yüksək göstərici Komor adalarında qeydə alınıb – burada ərzaq idxalı ümumi idxalın 42 faizini təşkil edir. Kiribati (41 faiz) və Cibuti (39 faiz) də siyahıda ön sıralardadır.
Eyni zamanda Nigerdə bu göstərici 38 faiz, Benin və Kabo-Verde kimi ölkələrdə isə 33 faiz səviyyəsindədir. Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında da yüksək asılılıq müşahidə olunur. Belə ki, İranda ərzaq idxalının payı 29 faiz, Tacikistanda isə 26 faiz təşkil edir.
Ümumilikdə, Afrika, Karib hövzəsinin bəzi hissələri, eləcə də Hind və Sakit okean regionundakı kiçik ada dövlətlərində ərzaq idxalından asılılıq daha yüksəkdir. Bu isə əsasən əkin üçün yararlı torpaq sahələrinin məhdudluğu, iqlim faktorları və iqtisadi ixtisaslaşma ilə izah olunur.
Əksinə, ABŞ, Çin, Braziliya və Hindistan kimi iri kənd təsərrüfatı istehsalçıları olan ölkələrdə ərzaq idxalının payı adətən 10 faizdən aşağıdır. Bu da onların daxili istehsal potensialının daha güclü olduğunu göstərir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu göstəricilər qlobal ərzaq sistemində mühüm zəif nöqtəni üzə çıxarır. Belə ki, bir çox ölkələr üçün ərzaq təhlükəsizliyi birbaşa beynəlxalq ticarətdən asılıdır və geosiyasi qeyri-sabitlik şəraitində bu asılılıq qıtlıq və qiymət artımı risklərini daha da artırır.
MONETAR.AZ
