ABŞ fond bazarı Çin bazarından niyə daha fəaldır?

ABŞ fond bazarı Çin bazarından niyə

Qlobal maliyyə bazarlarında son 15 ildə formalaşan mənzərə iki böyük iqtisadiyyatın tamamilə fərqli dinamikaya malik olduğunu göstərir. "Yardeni Research" araşdırma mərkəzinin analitik hesabatına əsasən, ABŞ fond bazarı texnoloji innovasiyalar, süni intellekt (AI) bumu və sənaye modernləşməsi hesabına rekordlar qırdığı halda, Çin bazarı daxili tələbatın zəifliyi və struktur böhranları səbəbindən dar bir diapazonda sıxılıb qalıb.

Bu kəskin fərqi anlamaq üçün hər iki bazarın daxili hərəkətverici qüvvələrini və rəqəmlərini müqayisə etmək kifayətdir.

ChatGPT-nin istifadəyə verilməsindən sonra texnologiya sektorunda istehsal və kapital axını kəskin sürətlənib. Xüsusilə yarımkeçiricilər (mikroçiplər) və yüksək texnologiyalı istehsal sahələri ABŞ sənayesinin əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilib.

Süni intellekt modellərini işlətmək üçün nəhəng datamərkəzlərinə (data centers) ehtiyac var. Bu mərkəzlərin elektrik enerjisinə artan tələbatı ABŞ-ın ənənəvi enerji istehsalçıları və kommunal xidmət (utility) şirkətləri üçün uzunmüddətli inkişaf və gəlir mənbəyi yaradıb.

ABŞ administrasiyasının hərbi büdcəni və müdafiə xərclərini artırmaq planları, hərbi-sənaye kompleksi daxilində fəaliyyət göstərən ağır sənaye müəssisələrinin gələcək sifarişlərini sığortalayır və perspektivləri yaxşılaşdırır.

Dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatı olan Çin isə daxili bazarda tamamilə əks proseslərlə (deflasiya təhlükəsi və istehlak böhranı) mübarizə aparır:

  • Daşınmaz Əmlak Böhranı: Ölkə iqtisadiyyatının rıçaqlarından biri olan tikinti və əmlak sektorundakı defoltlar (iflaslar) zəncirvari olaraq digər sahələrə də zərbə vurur.

  • Zəif Daxili İstehlak və Etimad: İstehlakçıların gələcəyə olan etimadı pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə qayıtmayıb. Aprel ayında pərakəndə satışların real artımı illik müqayisədə 1,2% azalıb (pandemiya dövrü istisna olmaqla bu ilk mənfi göstəricidir).

  • Artıq İstehsal Gücü (Overcapacity): Daxili tələbat zəif olduğu halda sənaye istehsalı 4,1% artıb. Nəticədə daxildə satıla bilməyən mallar yığılıb qalıb və istehsalçılar çarəni məhsullarını ucuz qiymətə qlobal ixrac bazarlarına tökməkdə görürlər.

  • Kreditləşmənin Tarixi Aşağı Həddi: May ayında bank kreditləşməsinin artım tempi 5,5%-ə enib ki, bu da 2001-ci ildən bəri ən zəif göstəricidir. Bu rəqəm biznesin və əhalinin borclanmaq və investisiya etmək istəmədiyini (daxili süstlüyü) təsdiqləyir.

ABŞ və Çin bazarları arasındakı fərq "innovasiya əsaslı iqtisadiyyat" ilə "istehsal və borc əsaslı iqtisadiyyat" arasındakı fərqdir. ABŞ bazarı gələcəyi (süni intellekt, intellektual mülkiyyət, rəqəmsal transformasiya) qiymətləndirib baha satmağı bacardığı üçün qlobal investorlar üçün cəlbedici olaraq qalır.

Çin isə daxili istehlak mühərrikini işə sala bilmir; əhali pul xərcləmək əvəzinə yığıma üstünlük verir. Çin istehsalçılarının xarici bazarlara aqressiv ixrac strategiyası isə ABŞ və Avropa tərəfindən yeni gömrük tarifləri və ticarət müharibələri ilə (məsələn, Trampın 100%-lik tarif təhdidləri ilə) qarşılanır ki, bu da Çin şirkətlərinin səhmləri üçün uzunmüddətli risk deməkdir.

MONETAR.AZ