Avropada təbii qazın topdansatış qiymətləri bugün son bir aydan artıq müddətin ən yüksək səviyyəsinə çatıb. Qiymət artımına Yaxın Şərqdə hərbi gərginliyin yenidən kəskinləşməsi, eləcə də ABŞ-ın Hörmüz boğazından keçən kommersiya gəmilərinə yeni rüsum tətbiq etməsi ilə bağlı qərarı səbəb olub. Bazar iştirakçıları bu addımların qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz (MTQ) tədarükünə mənfi təsir göstərə biləcəyindən ehtiyat edirlər.
Avropanın əsas qaz etalonu hesab olunan Niderlandın TTF qaz habında yaxınmüddətli fyuçers müqavilələrinin qiyməti 3,3% bahalaşaraq bir meqavat-saat üçün 56 avroya yüksəlib. Böyük Britaniyanın topdansatış bazarında da oxşar dinamika qeydə alınıb. Burada qazın qiyməti 3,5% artaraq bir term üçün 128,5 pensə çatıb.
Analitiklərin fikrincə, qaz bazarında müşahidə olunan yüksəliş neft qiymətlərindəki kəskin bahalaşma ilə paralel inkişaf edir. Yaxın Şərqdə geosiyasi risklərin artması enerji bazarlarında risk mükafatını yüksəldərək investorların daha ehtiyatlı mövqe tutmasına səbəb olub.
Qiymət artımını sürətləndirən əsas amillərdən biri ABŞ Prezidenti Donald Trampın İran ətrafında hərbi-dəniz blokadasının bərpa olunduğunu açıqlaması və Hörmüz boğazından keçən kommersiya gəmilərinə 20%-lik tranzit rüsumunun tətbiq ediləcəyini bildirməsi olub.
Qlobal MTQ ticarətinin təxminən beşdə birinin keçdiyi bu strateji marşrutda mümkün məhdudiyyətlər Avropa bazarında qaz təklifinin sabitliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Enerji şirkətləri Yaxın Şərqdən Avropaya yönələn qaz yüklərinin marşrutunun dəyişdirilməsi və ya daşınmalarda yaranacaq gecikmələrin bazara təsirini artıq qiymətlərdə nəzərə almağa başlayıblar.
Enerji bazarındakı gərginlik ABŞ-dan gələn makroiqtisadi siqnallarla da güclənib. Federal Ehtiyat Sisteminin İdarə Heyətinin üzvü Kristofer Uoller davamlı inflyasiya təzyiqlərinin faiz dərəcələrinin yenidən artırılmasını zəruri edə biləcəyini bildirib.
İnvestorlar ABŞ-da istehlak qiymətləri indeksinin (CPI) açıqlanmasını və Federal Ehtiyat Sisteminin yeni sədri Kevin Uorşun Konqresdə keçiriləcək dinləmələrini diqqətlə izləyirlər. Gözləntilər fonunda ABŞ dollarının möhkəmlənməsi isə Avropa ölkələri üçün dollarla bağlanan MTQ müqavilələrinin maya dəyərini artıraraq qazın topdansatış qiymətlərinə əlavə təzyiq göstərir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin davam etməsi və Hörmüz boğazında daşınmalara dair qeyri-müəyyənliyin aradan qalxmaması halında Avropa qaz bazarında yüksək dəyişkənlik yaxın həftələrdə də qorunub saxlanıla bilər.
MONETAR.AZ
