Avropa və Böyük Britaniyada təbii qazın topdansatış qiymətləri cümə axşamı əvvəlki sessiyada qeydə alınan kəskin artımı davam etdirərək çoxillik maksimumlara yaxın səviyyədə qərarlaşıb. Fars körfəzində hərbi qarşıdurmanın genişlənməsi qış mövsümü ərəfəsində qlobal enerji təchizatının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb.
Ən yaxın tədarük tarixli Niderland TTF fyuçersləri 0,5 faiz bahalaşaraq bir meqavat-saat üçün 79,64 avroya yüksəlib. Qiymət bununla da çərşənbə günü qeydə alınan və 2023-cü ildən bəri ən yüksək göstərici olan səviyyəyə yaxın qalıb.
Böyük Britaniyanın NBP qaz müqavilələrinin qiyməti isə 0,6 faiz artaraq bir term üçün 198 pens təşkil edib. Bu göstərici 2022-ci ilin sonundan bəri ən yüksək səviyyələrdən biri olmaqla yanaşı, bazarda mühüm psixoloji hədd hesab olunan 200 pensə yaxınlaşıb.
Yaxın Şərqdə hərbi eskalasiyanın güclənməsi enerji bazarlarına təzyiqi artıran əsas amillərdən biridir. İran tərəfindən dəstəklənən Yəməndəki husilərin Səudiyyə Ərəbistanının bir neçə şəhərinə koordinasiyalı zərbələr endirməsi və bununla ABŞ-ın regiondakı əsas müttəfiqlərindən birinin münaqişəyə daha fəal cəlb olunması gərginliyi artırıb. Qarşıdurma ABŞ-ın İranın bir neçə neft tankerinə zərbələr endirməsi və İranın buna cavab olaraq İordaniyadakı ABŞ hərbi bazasına raket hücumu həyata keçirməsindən sonra daha da dərinləşib.
Münaqişənin enerji bazarı üçün əsas risklərindən biri Hürmüz boğazı ilə bağlıdır. Qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının təxminən 20 faizinin keçdiyi bu strateji dəniz marşrutunda gəmiçiliyin məhdudlaşdırılması, xüsusilə Qətərdən həyata keçirilən tədarüklər baxımından, qlobal bazarda ciddi çatışmazlıq yarada bilər.
Neftin qiymətinin bir barel üçün 100 dollardan yuxarı qalması fonunda Fars körfəzində gəmiçiliklə bağlı məhdudiyyətlər və ya uzunmüddətli blokada riski Avropadakı alıcıları Atlantik hövzəsindən gələn sərbəst LNG yükləri uğrunda Asiya bazarları ilə daha sərt rəqabət aparmağa məcbur edir.
Geosiyasi gərginlik Avropanın enerji bazarı üçün xüsusilə həssas dövrə təsadüf edib. Qitə qaz ehtiyatlarının doldurulması üzrə yay mövsümünün son mərhələsinə daxil olur və anbarlardakı doluluq səviyyəsi əvvəlki illərin orta göstəricisindən aşağıdır.
“Gas Infrastructure Europe”un məlumatına görə, Avropanın yeraltı qaz anbarları hazırda təxminən 62 faiz doludur. Bu göstərici son beş ilin mövsümi orta səviyyəsindən təxminən 17 faiz bəndi aşağıdır.
Enerji daşıyıcılarının bahalaşması Avropa Mərkəzi Bankının pul-kredit siyasəti ilə bağlı qərarını da daha mürəkkəb vəziyyətə salır. Bazar iştirakçıları faiz dərəcəsinin 25 baza bəndi artırılmasını demək olar ki, tam şəkildə qiymətlərə daxil ediblər. Belə bir addımın depozit faizini 2,50 faizə yüksəldəcəyi gözlənilir.
Tənzimləyicilər üçün əsas problem enerji qiymətlərindəki artımın inflyasiyaya ikinci dərəcəli təsirlərinin genişlənməsinin qarşısını almaqdır. Qaz və neftin bahalaşmasının uzun müddət davam etməsi isə həm Avropada istehlak xərclərinə, həm də sənaye və logistika sektorlarının fəaliyyətinə əlavə təzyiq yarada bilər.
MONETAR.AZ
