Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) 2026-cı ilin ilk yarısına dair açıqladığı inflyasiya hesabatı ilk baxışda yay mövsümünün gətirdiyi qısamüddətli rahatlığı əks etdirsə də, makroiqtisadi meyillərin dərindən təhlili ölkədə inflyasiya təzyiqinin hələ də yüksək həddə qaldığını göstərir. Yanvar-iyun aylarında qeydə alınan 5,7%-lik orta inflyasiya və iyun ayında illik tempin 5,8 %-ə yüksəlməsi Azərbaycan Mərkəzi Bankının hədəf diapazonunun (4+/-2%) yuxarı sərhədinə doğru hərəkətin davam etdiyindən xəbər verir.
Aylıq ucuzlaşma: Reallıq, yoxsa mövsümi amil?Hesabatda ən çox diqqət çəkən məqam iyun ayında qiymətlərin ümumilikdə 0,3 %, ərzaq məhsullarında isə 0,7% azalmasıdır. Lakin bu azalan dinamikanı deflyasiya və ya bazarın sabitləşməsi kimi qiymətləndirmək iqtisadi baxımdan yanlış olardı. Bu eniş tamamilə mövsümi xarakter daşıyır. Yay aylarında yerli kənd təsərrüfatı məhsullarının (pomidor, xiyar, çiyələk, kartof və s.) kütləvi şəkildə bazara çıxması hər il iyun-avqust aylarında aqrar sektorda qiymətləri müvəqqəti olaraq aşağı salır. Reallığı görmək üçün isə illik bazaya baxmaq kifayətdir: Ötən ilin iyun ayı ilə müqayisədə ərzaq məhsulları 7,1% bahalaşıb. Bu o deməkdir ki, mövsümi ucuzlaşmaya rəğmən, vətəndaşın qida xərcləri ötən illə müqayisədə ciddi şəkildə ağırlaşıb.
Struktur inflyasiyası: İdxal və daxili istehsal xərclərinin təzyiqiİyun ayının spesifik qiymət strukturuna nəzər saldıqda iqtisadiyyat üçün narahatlıq doğuran digər gizli trendlər üzə çıxır. Yay ayı olmasına və aqrar məhsulların ucuzlaşmasına baxmayaraq, bazarda toyuq əti, yoqurt, qatıq, kərə/marqarin və duru yağların (günəbaxan, qarğıdalı) bahalaşması davam edib.
Bu trend iki mühüm amildən qaynaqlanır. Azərbaycan duru yağlar və qida sənayesinin xammalı üzrə xarici bazarlardan asılıdır. Qlobal logistika xərclərinin artması daxili bazara birbaşa ötürülür. Süfrə məhsullarının və quş ətinin bahalaşması daxili bazarda yem, qablaşdırma və enerji xərclərinin artdığını, istehsalçıların bu yükü son istehlakçının üzərinə qoymağa məcbur olduğunu göstərir.
Qeyri-qida və xidmət sektorunda tələb inflyasiyasıQeyri-qida sektorunda illik 3,8%-lik artım fonunda iyun ayında boya, mebel və avtomobil yağlarının bahalaşması tikinti və nəqliyyat sektorunda daxili aktivliyin (və xərclərin) yüksək olmasından xəbər verir. Mobil telefonların bahalaşması isə elektronika bazarında həm qlobal tədarük zəncirindəki qiymət artımını, həm də daxili tələbin sabitliyini əks etdirir.
Xidmət sektorundakı 5,6%-lik illik artım isə birbaşa mövsümi tətillər və turizm mövsümu ilə idarə olunur. İyun ayında beynəlxalq aviabiletlərin və ölkədaxili turların bahalaşması yay mövsümündə istehlakçı aktivliyinin xidmət inflyasiyasını stimullaşdırdığını təsdiq edir. Tariflər dövlət tərəfindən tənzimlənməyən bu sahələrdə xidmət təminatçıları yüksək mövsümi tələbdən maksimum mənfəət götürməyə çalışırlar.
Dövlət Statistika Komitəsinin rəqəmləri göstərir ki, Azərbaycanda inflyasiya "ərzaq dominantlı" xarakterini qoruyur (7,1%). Payız aylarında mövsümi amilin təsiri itdikdən sonra aqrar məhsulların yenidən bahalaşacağı və ümumi inflyasiya tempini yuxarı çəkəcəyi gözləniləndir. Bu isə rüblük hesabat dövründə Mərkəzi Bankın pul-kredit siyasətini (faiz dərəcələrini) sərtləşdirmək və ya mövcud səviyyədə saxlamaq barədə daha ehtiyatlı qərarlar verməsini qaçılmaz edəcək.
MONETAR.AZ
