Türkiyənin Kapital Bazarı Şurası kapital bazarında baş verən fond böhranından sonra kvalifikasiyalı investor statusu almaq üçün maliyyə tələblərini sərtləşdirib. Yeni qaydalara əsasən, bu status üçün tələb olunan minimum maliyyə aktivlərinin həcmi 10 milyon lirədən 50 milyon lirəyə yüksəldilib.
Dəyişikliklər investorların hedc-fondlara və peşəkar müştərilər üçün nəzərdə tutulan korporativ istiqrazlara çıxış imkanlarına təsir edəcək.
Yeni tələblərə əsasən, kvalifikasiyalı investor statusu üçün minimum maliyyə aktivlərinin həcmi 50 milyon lirə, təxminən 1 milyon dollar müəyyən edilib. Peşəkar müştəri statusu üçün rüblük ticarət əməliyyatlarının minimum həcmi isə 5 milyon lirədən 25 milyon lirəyə qaldırılıb.
Əvvəlki qaydalarla bu statusu əldə etmiş investorlar da yeni meyarlara uyğunluqlarını yenidən təsdiqləməlidirlər. Əks halda, onların əməliyyat imkanları mövcud aktivlərin satışı ilə məhdudlaşdırıla bilər. Daşınmaz əmlak və vençur fondları üçün nəzərdə tutulan əvvəlki istisnalar da ləğv edilib.
Fondlara tətbiq edilən investisiya məhdudiyyətlərinin yekun icra müddəti 31 yanvar 2027-ci ilədək uzadılıb. Dövlət müəssisələrinin qiymətli kağızları üzrə istisnaların da ləğv edildiyi bildirilir.
Türkiyədə hedc-fondlara maraq yüksək inflyasiya və sərt pul-kredit siyasəti fonunda artıb. Depozit gəlirlərindən və inflyasiyadan daha yüksək qazanc əldə etmək istəyən kiçik investorlar fondlara böyük həcmdə vəsait yönəldiblər.
Məlumata görə, bəzi fondlar investisiyalarını aşağı likvidliyə malik, birjada yeni ticarətə başlayan kiçik şirkətlərin səhmlərində cəmləşdiriblər. Bu səhmlərin qiymətinin süni şəkildə yüksəlməsi fondların kağız üzərində gəlirliliyini artırıb, yüksək gəlir göstəriciləri isə yeni investorları cəlb edib. Nəticədə, daxil olan vəsaitlərin yenidən həmin səhmlərə yatırılması qiymət artımını daha da gücləndirib.
Bu prosesin nümunələrindən biri «Tera Portföy» şirkətinin TLY fondu olub. Təqdim edilən məlumatlara əsasən, fond 2025-ci ilin yanvar–iyul aylarında türk lirəsi ilə ifadədə 747% gəlirlilik göstərib. Fondun daha geniş investor kütləsinə açılmasından sonra ümumi gəlirliliyinin 15 000%-i ötdüyü, investor sayının 102 616 nəfərə, aktivlərinin isə 5 milyard dollara çatdığı bildirilir.
Oktyabrın 1-də Kapital Bazarı Şurasının kiçik investorların müdafiəsinə yönəlmiş kompensasiya mexanizmini işə saldığı bildirilir. Bu mexanizm çərçivəsində 1 milyon lirədən az vəsait yatırmış investorlara pullarının tam qaytarılması, daha böyük məbləğlər yatıranlara isə ilkin mərhələdə 1 milyon lirə ödənilməsi nəzərdə tutulur.
Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun da fond paylarının satışından süni və ya həddindən artıq gəlir əldə etmiş şəxslərin həmin vəsaitləri geri qaytarması üçün xüsusi hesablar açdığı qeyd olunur.
Bununla yanaşı, fondların fəaliyyətində süni gəlirlilik yaratmaqda şübhəli bilinən maliyyə şirkətlərinin bir sıra rəhbərlərinin həbs edildiyi bildirilir. Oktyabrın 20-də isə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın fərmanı ilə Kapital Bazarı Şurası sədri Mahmut Sütçünün vəzifəsindən azad edildiyi qeyd olunur.
Yeni qaydalar investorların peşəkar maliyyə məhsullarına çıxışını daha sərt meyarlarla tənzimləməyi hədəfləyir. Dəyişikliklərin bazara və investorların hüquqlarına uzunmüddətli təsiri isə tətbiqin nəticələrindən asılı olacaq.
MONETAR.AZ
