Avropa elektrik enerjisi bazarı qış mövsümünə enerji böhranından sonrakı dövrün ən yüksək qiymət səviyyələrindən birində daxil olur. “Bloomberg”in məlumatına görə, təbii qazın bahalaşması və Yaxın Şərqdəki münaqişə fonunda enerji təchizatında yaranan məhdudiyyətlər Avropada elektrik enerjisinin topdansatış qiymətlərinə ciddi təzyiq göstərir.
Almaniyada yanvar ayı üçün elektrik enerjisinin topdansatış qiyməti Avropa Enerji Birjasında 1 meqavat-saat üçün 180 avrodan yuxarı səviyyədə ticarət olunur. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 60 faizdən çox yüksəkdir.
Qiymət artımının əsas səbəblərindən biri Avropada təbii qaz təchizatının məhdudlaşmasıdır. Qaz anbarlarının doldurulması üçün rəqabətin artması fonunda regionun enerji bazarı əlavə təzyiqlə üzləşir. Hörmüz boğazında yaranan vəziyyət Qətərdən tədarükə təsir göstərib. Bu isə son illərdə idxal olunan mayeləşdirilmiş təbii qaza (LNG) daha çox arxalanan Avropa bazarında narahatlığı artırıb.
Elektrik enerjisi istehsalında digər məhdudiyyətlər də qiymətlərin yüksəlməsinə təsir göstərir. İsti hava şəraiti və tətillər Fransanın atom elektrik stansiyalarında istehsalın azalmasına səbəb olub. Eyni zamanda hidroenergetika ehtiyatlarının aşağı səviyyədə qalması elektrik təchizatına əlavə təzyiq yaradır.
Qış mövsümünün başlaması ilə vəziyyətin daha da mürəkkəbləşə biləcəyi gözlənilir. Soyuq və küləksiz hava şəraitində külək və günəş enerjisinin istehsalı azalır, nəticədə elektrik generasiyasında qaz elektrik stansiyalarından asılılıq artır.
Elektrik enerjisinin bahalaşması Avropada həm ev təsərrüfatları, həm də müəssisələr üçün xərcləri yüksəldə və inflyasiya təzyiqini gücləndirə bilər. Proqnozlara görə, Böyük Britaniyada ev təsərrüfatlarının elektrik enerjisi xərcləri yanvar ayında 25 faiz arta bilər.
Digər tərəfdən, yüksək topdansatış qiymətləri elektrik enerjisi istehsalçıları üçün gəlirlərin artmasına şərait yarada bilər. “Jefferies”in qiymətləndirməsinə görə, “RWE”, “Engie” və “EDP Renewables” şirkətlərinin gəlirləri gələn il hazırkı proqnozlardan təxminən 10 faiz yüksək ola bilər.
Bərpa olunan enerji mənbələrinin sürətli inkişafı isə qiymət artımının daha kəskin olmasının qarşısını alan amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. “Baringa”nın hesablamalarına görə, 2021-ci ildən etibarən istifadəyə verilmiş günəş enerjisi gücləri olmasaydı, bu ilin yayında Avropada elektrik enerjisinin topdansatış qiymətləri 30 faiz daha yüksək ola bilərdi.
Bununla belə, Avropanın enerji bazarındakı vəziyyət 2022-ci ildəki böhranla müqayisədə daha sabit hesab olunur. Həmin dövrdə elektrik enerjisinin topdansatış qiymətləri 1 000 avro/MWh səviyyəsini keçmişdi. Sonrakı illərdə Avropa LNG idxal infrastrukturu genişləndirib, enerji istehlakını azaldıb və təchizat mənbələrini diversifikasiya edib.
Northlander Commodity Advisors şirkətinin investisiya direktoru Ulf Ek bildirib ki, Yaxın Şərqdən enerji daşıyıcılarının tədarükü məhdud olaraq qalarsa və qış mövsümü soyuq keçərsə, elektrik enerjisinin topdansatış qiymətləri daha 50 faiz arta bilər.
MONETAR.AZ
