Asiya İnkişaf Bankı (ADB) Azərbaycanda inflyasiya ilə bağlı proqnozunu artırıb. Bank 2026-cı ildə ölkədə orta illik inflyasiyanın 5,9 faiz, 2027-ci ildə isə 5 faiz təşkil edəcəyini gözləyir. İyul proqnozu ilə müqayisədə bu il üçün göstərici 0,2 faiz bəndi, gələn il üçün isə 0,1 faiz bəndi yüksəldilib.
ADB proqnozdakı dəyişikliyi karbohidrogen qiymətlərinin Azərbaycan iqtisadiyyatına təsiri ilə izah edir. Bankın hesablamalarına görə, bu təsir ilin ikinci yarısında qiymət artımının sürətlənməsinə səbəb ola bilər. Hesabatda Mərkəzi Bankın da yüksələn inflyasiya gözləntilərini nəzərə alaraq pul-kredit siyasətinin yumşaldılması prosesini dayandırdığı qeyd olunur.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycanda orta illik inflyasiya 5,6 faiz olub. 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında isə istehlak qiymətləri orta hesabla 5,7 faiz artıb. Bu göstərici ilin sonuna qədər inflyasiyanın hansı səviyyədə formalaşacağı ilə bağlı proqnozların yenidən nəzərdən keçirilməsini şərtləndirən amillərdən biridir.
Azərbaycanda inflyasiya ilə bağlı proqnozlar verən qurumların rəqəmləri arasında ciddi fərq var. İqtisadiyyat Nazirliyi 2026-cı il üçün 5,7 faiz, Mərkəzi Bank 6,1 faiz, ADB isə 5,9 faiz inflyasiya gözləyir. Fitch Solutions 5,5 faiz, Fitch Ratings 4,6 faiz, ING Group isə 5,8 faiz proqnozlaşdırır.
Beynəlxalq qurumların bir hissəsi isə daha aşağı göstəricilər açıqlayıb. BMT 2026-cı ildə Azərbaycanda inflyasiyanın 3,1 faiz, Moody's 3 faiz, Dünya Bankı isə 2,3 faiz olacağını düşünür. Beləliklə, ən yüksək və ən aşağı proqnoz arasında 3,8 faiz bəndi fərq yaranır.
Proqnozlar arasındakı fərq əsasən qurumların iqtisadi göstəricilərlə bağlı fərqli gözləntilərindən qaynaqlanır. Neft və qaz qiymətləri, daxili tələb, dövlət xərcləri, idxal qiymətləri və məzənnə ilə bağlı fərziyyələr dəyişdikcə inflyasiya proqnozu da dəyişir. Buna görə ayrı-ayrı proqnozlara yalnız rəqəm kimi deyil, onların hansı iqtisadi şərtlər əsasında hazırlandığına baxaraq qiymət vermək lazımdır.
Azərbaycan iqtisadiyyatında neft və qaz sektoru mühüm yer tutur. Karbohidrogen qiymətlərinin yüksək olması ölkəyə daxil olan valyutanın və dövlət gəlirlərinin artmasına təsir göstərə bilər. Bu da iqtisadi aktivliyin və daxili tələbin yüksəlməsinə şərait yarada bilər.
Tələb artdığı halda məhsul və xidmətlərin təklifi eyni sürətlə genişlənmədikdə qiymətlərə təzyiq yaranır. Eyni zamanda, dünya bazarında enerji və digər xammal qiymətlərinin dəyişməsi Azərbaycanda idxal olunan məhsulların maya dəyərinə də təsir edə bilər. Buna görə karbohidrogen qiymətlərinin inflyasiyaya təsiri birbaşa deyil, bir neçə istiqamət üzrə formalaşır.
İnflyasiya ilə bağlı gözləntilərin yüksəlməsi Mərkəzi Bankın pul-kredit siyasəti üçün də əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Bankın iyul 2026-cı il proqnozuna əsasən, Azərbaycanda illik inflyasiya 2026-cı ildə 6,1 faiz, 2027-ci ildə isə 5,8 faiz olacaq. Bu göstəricilər ADB-nin proqnozlarından bir qədər yüksəkdir.
Mərkəzi Bankın pul-kredit siyasətinin yumşaldılmasını dayandırması da inflyasiya təzyiqlərinin nəzərə alındığını göstərir. Faiz siyasəti vasitəsilə kreditləşmənin və iqtisadiyyatda pul tələbinin artım tempinə təsir göstərmək mümkündür. Bununla yanaşı, inflyasiyanın formalaşmasında yalnız monetar siyasət deyil, xarici qiymətlər və daxili bazardakı təklif də mühüm rol oynayır.
ADB-nin 2026-cı il üçün 5,9 faizlik proqnozu bütün məhsulların qiymətinin eyni səviyyədə artacağı anlamına gəlmir. Bu rəqəm istehlak səbətinə daxil olan məhsul və xidmətlərin qiymətlərinin orta dəyişməsini ifadə edir. Bəzi məhsullar daha çox, bəziləri isə daha az bahalaşa bilər.
Məsələn, ərzaq məhsullarının qiyməti ümumi inflyasiyadan yüksək arta bilər. Xidmətlər və digər məhsullar üzrə qiymət dəyişiklikləri isə daha aşağı ola bilər. Bu səbəbdən əhalinin gündəlik xərclərində hiss etdiyi bahalaşma rəsmi inflyasiya göstəricisindən fərqlənə bilər.
ADB 2027-ci ildə Azərbaycanda orta illik inflyasiyanın 5 faizə enəcəyini gözləyir. Bu, qiymətlərin düşəcəyi anlamına gəlmir. Sadəcə, qiymət artımının 2026-cı illə müqayisədə daha aşağı templə davam edəcəyi gözlənilir.
Məsələn, 100 manatlıq məhsulun qiyməti bir il ərzində 105,9 manata yüksələrsə, növbəti il 5 faizlik inflyasiya şəraitində onun qiyməti təxminən 111,2 manat ola bilər. Yəni inflyasiyanın azalması bahalaşmanın dayanması deyil, onun sürətinin zəifləməsidir. Bu baxımdan 2027-ci il üçün verilən proqnoz qiymətlərin ucuzlaşmasına yox, artım tempinin aşağı düşməsinə işarə edir.
Hazırkı rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycanda inflyasiya yaxın dövrdə də iqtisadi gündəmin əsas məsələlərindən biri olaraq qalacaq. Yerli qurumların proqnozları 5,7-6,1 faiz aralığında olduğu halda, bəzi beynəlxalq təşkilatlar daha aşağı inflyasiya gözləyir. Son nəticə isə neft və qaz qiymətlərindən tutmuş daxili tələbə, dövlət xərclərinə və bazardakı təklifə qədər bir sıra amillərdən asılı olacaq.
MONETAR.AZ
