İran və Ukraynada davam edən münaqişələrin yaratdığı qlobal dizel yanacağı qıtlığının ən azı 2027-ci ilə qədər davam edə biləcəyi gözlənilir. “Reuters”in anbar bazarındakı göstəricilərə və sahə ekspertlərinin açıqlamalarına istinadən yaydığı məlumata görə, aşağı ehtiyatlar və məhdud tədarük dizel bazarında təzyiqi artırmaqda davam edir.
Münaqişələr Yaxın Şərq və Rusiyada milyonlarla barel yanacağın tədarükünü məhdudlaşdırıb. Nəticədə ehtiyatlar tarixi minimumlara yaxınlaşıb, qiymətlər isə rekord səviyyələrə yüksəlib. Dizelin kənd təsərrüfatı, istehsalat və yükdaşımalar üçün əsas yanacaq növlərindən biri olması qıtlığın iqtisadi aktivliyə təsirini daha da artırır.
ABŞ-də dizelin pərakəndə satış qiyməti bu ay ilk dəfə bir qallon üçün 6 dolları keçib. Qiymət artımı xüsusilə fermerlər və uzun məsafəli yükdaşıma şirkətləri üçün xərcləri yüksəldir. Bu vəziyyət ABŞ-də noyabrda keçiriləcək aralıq seçkiləri ərəfəsində administrasiya üçün əlavə iqtisadi və siyasi təzyiq yaradır.
Anbar bazarındakı göstəricilər də dizel qıtlığının dərinləşdiyini göstərir. “The Tank Tiger” broker şirkətinin məlumatına görə, Şimali Amerika və Karib hövzəsində oktyabr ayı üçün icarəyə çıxarılan dizel anbarlarının tutumu 13 milyon barelə çatıb. Bu, iyundakı 11 milyon barellə müqayisədə artım və son dörd ilin ən yüksək göstəricisidir.
Şirkətin əməliyyat direktoru Stiven Barsamiyanın sözlərinə görə, anbar tutumunun artması bazarda yanacağın çoxalması ilə deyil, əksinə, mövcud müqavilələrin yenilənməsinə ehtiyacın azalması ilə bağlıdır. O bildirib ki, çənlərdə saxlanılacaq kifayət qədər dizel olmadıqda şirkətlər anbar icarəsini davam etdirməkdə maraqlı olmurlar.
ABŞ Enerji İnformasiyası Administrasiyasının (EIA) məlumatına görə, ölkədə ümumi dizel ehtiyatları sentyabrın 11-nə 107,9 milyon barelə enib. Bu, 1982-ci ildən bəri həmin dövr üçün qeydə alınan ən aşağı göstəricidir.
EIA ehtiyatların yaxın perspektivdə də aşağı səviyyədə qalacağını proqnozlaşdırır. Administrasiyanın hesablamalarına görə, ABŞ-də distillat yanacağı ehtiyatları sentyabr ayında 100 milyon bareldən aşağı düşə və 2026-cı ilin sonuna, eləcə də 2027-ci ilin böyük hissəsinə qədər son beş ilin minimumundan aşağı qala bilər.
Dizel qıtlığı Avropa bazarında da özünü göstərir. “Insights Global”ın məlumatına əsasən, Amsterdam–Rotterdam–Antverpen (ARA) neft emalı və ticarət qovşağında yanacaq ehtiyatları iyul ayında son beş ilin orta göstəricisindən 16 faiz aşağı olub. Sinqapurda isə distillat yanacağı ehtiyatları son həftələrdə orta hesabla 8,2 milyon barel təşkil edib.
Beynəlxalq Valyuta Fondunun Asiya-Sakit Okean şöbəsinin sədr müavini Andrea Peskatori Sinqapurda keçirilən Asiya-Sakit Okean Neft Konfransında bildirib ki, Asiyanın bir sıra inkişaf etməkdə olan bazarları yanacaq qıtlığından ciddi zərər çəkib.
ABŞ-də dizel qiymətlərinin qarşıdakı dövrdə daha da yüksəlməsi riski də qalır. “StoneX” şirkətinin enerji bazarı strategiyası üzrə direktoru Aleks Hodes bildirib ki, Şərq sahilindəki alıcıların qızdırıcı mövsüm başlamazdan əvvəl əlavə yanacaq tədarük etməsi qiymətlərə təzyiq göstərə bilər.
Digər tərəfdən, yüksək emal marjaları neft emalçılarını dizel istehsalını artırmağa stimullaşdırır. ABŞ-də dizel üçün krek-spred sentyabrın 14-də rekord həddə — bir barel üçün 118,62 dollara çatıb. Lakin ekspertlər hesab edirlər ki, bu stimul tədarük çatışmazlığını qısa müddətdə tam aradan qaldırmaya bilər.
İran və ya Ukraynadakı münaqişələrin daha da genişlənməsi, eləcə də neft emalı zavodlarında baş verə biləcək iri qəza qlobal dizel bazarında yeni tədarük problemlərinə və qiymət artımına səbəb ola bilər. Mövcud göstəricilər isə bazarda yanacaq ehtiyatlarının bərpasının vaxt alacağını və dizel qıtlığının ən azı 2027-ci ilə qədər gündəmdə qala biləcəyini göstərir.
MONETAR.AZ
