Qızıl, mis üzrə yeni layihələr: hansı yataqlarda işlər görüləcək?

Azərbaycanda əlvan və qiymətli metallar sənayesinin inkişafı ilə bağlı yeni hədəflər müəyyənləşdirilib. 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramında qızıl, mis və polimetal yataqlarının işlənməsi, mövcud mədənlərin fəaliyyətinin genişləndirilməsi və yeni emal müəssisələrinin yaradılması nəzərdə tutulur. Sənəddə həmçinin nadir torpaq elementləri daxil olmaqla strateji əhəmiyyətli mineralların emalı imkanlarının araşdırılması planlaşdırılır.

Kəlbəcər rayonunda yerləşən Söyüdlü (Zod) qızıl yatağı üzrə hasilat və emal prosesinin qurulması əsas layihələrdən biri kimi müəyyənləşdirilib. 2027–2030-cu illərdə yatağın ehtiyatlarının dəqiqləşdirilməsi, geotexniki və hidrogeoloji tədqiqatların aparılması planlaşdırılır. Bununla yanaşı, dağ-mədən işlərinin inkişaf planı və layihənin maliyyə modeli hazırlanacaq.

Növbəti mərhələdə filizin flotasiya üsulu ilə zənginləşdirilməsi imkanları qiymətləndiriləcək. Layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılması hazırlanaraq yekun investisiya qərarı ilə bağlı təkliflər təqdim ediləcək. Daha sonra flotasiya zavodunun və zəruri infrastrukturun qurulması, zənginləşdirilmiş filizin istehsalı və satışına başlanılması nəzərdə tutulur.

Balakən rayonundakı Filizçay polimetal yatağı da Dövlət Proqramında xüsusi yer tutur. Burada ilkin mərhələdə tədqiqatların aparılması və yatağın işlənməsi üçün optimal emal üsulunun müəyyənləşdirilməsi planlaşdırılır. Daha sonra layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılması hazırlanacaq.

TİƏ sənədinin nəticələrindən sonra yekun investisiya qərarının qəbul edilməsi gözlənilir. Bu qərar müsbət olduqda yataqda tikinti işlərinin aparılması ilə bağlı tədbirlərə başlanılacaq. Layihənin 2027–2030-cu illər ərzində mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Elbəydaş filiz yatağının istismara hazırlanması üçün ilk növbədə ərazinin mina və digər partlayıcı sursatlardan təmizlənməsi planlaşdırılır. 2027–2028-ci illərdə yatağın ərazisində çirklənmiş sahələr müəyyənləşdiriləcək və həmin ərazilərdə təmizləmə işləri aparılacaq. İşlər başa çatdıqdan sonra yatağın istismara hazır vəziyyətə gətirilməsi nəzərdə tutulur.

Bu prosesdə əsas məsələ yatağın yerləşdiyi ərazidə təhlükəsizliyin təmin edilməsidir. Mina təmizləmə işlərinin başa çatdırılması gələcək geoloji və mədən işlərinin aparılması üçün imkan yaradacaq. Layihənin bu mərhələsində ANAMA və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin iştirakı nəzərdə tutulur.

Dövlət Proqramında Ağdərə rayonundakı Dəmirli mədən-filiz yatağının istismarının davam etdirilməsinə dəstək göstərilməsi nəzərdə tutulur. Bu məqsədlə yatağın fəaliyyətinin davamlılığına mane olan problemlər müəyyənləşdiriləcək və onların aradan qaldırılması üçün zəruri tədbirlər görüləcək. İşlər mövcud saziş çərçivəsində həyata keçiriləcək.

Xarxar və Qaradağ mədən-filiz yataqları üzrə də işlənmə və hasilat mərhələsinə keçidin təmin edilməsi planlaşdırılır. Bu yataqlarda prosesə mane olan məsələlərin müəyyənləşdirilməsi və onların həlli ilə bağlı dəstək tədbirlərinin görülməsi nəzərdə tutulur. Müvafiq işlərin 2027–2028-ci illərdə aparılması planlaşdırılıb.

Naxçıvan Muxtar Respublikasında qızıl və mis yataqlarının istismara cəlb edilməsi də Dövlət Proqramının əsas istiqamətlərindən biridir. İlk mərhələdə Ortakənd qızıl yatağı üzrə texniki-iqtisadi əsaslandırmanın yekunlaşdırılması və investisiya qərarının qəbul edilməsi nəzərdə tutulur. Daha sonra yataq üzrə emal müəssisəsinin tikintisinə başlanılması planlaşdırılır.

Ortakənd yatağında hasilata başlanılması növbəti mərhələ kimi müəyyənləşdirilib. Bununla yanaşı, Naxçıvandakı digər prioritet yataqlar üzrə ilkin qiymətləndirmələr aparılacaq. Bu qiymətləndirmələrin nəticələrinə əsasən digər yataqların istismara cəlb edilməsi ilə bağlı investisiya qərarları veriləcək.

Dövlət Proqramında strateji əhəmiyyətli minerallar, o cümlədən nadir torpaq elementləri üzrə ayrıca istiqamət müəyyənləşdirilib. İlk mərhələdə prioritet mineralların siyahısı hazırlanacaq və onların Azərbaycanda emalı üçün mövcud imkanlar qiymətləndiriləcək. Daha sonra potensial məhsullar, emal texnologiyaları, xammal təminatı və investisiya imkanları araşdırılacaq.

Bu sahədə məqsəd yalnız xammalın hasilatı ilə məhdudlaşmır. Proqramda Azərbaycanı strateji mineralların emalı üzrə regional mərkəzə çevirmək imkanlarının da araşdırılması nəzərdə tutulur. Bunun üçün texnoloji, institusional və investisiya mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi planlaşdırılır.

Ölkə ərazisində yerli və idxal olunan xammal əsasında mis emalı üzrə metaləritmə müəssisələrinin yaradılması imkanları da araşdırılacaq. Bu məqsədlə mövcud vəziyyət, xammal təminatı, daxili və xarici bazarlardakı tələb öyrəniləcək. Eyni zamanda potensial istehsal gücü və məhsulların satış imkanları qiymətləndiriləcək.

Aparılacaq araşdırmaların nəticələrinə əsasən belə müəssisələrin yaradılmasının texniki-iqtisadi baxımdan səmərəliliyi müəyyən ediləcək. Layihənin məqsədəuyğun hesab edilməsi halında müvafiq qərarın qəbul edilməsi nəzərdə tutulur. Bununla Azərbaycanın mis emalı sahəsində də istehsal imkanlarının genişləndirilməsi gündəmə gəlir.

Əlvan və qiymətli metallar, eləcə də strateji minerallar sahəsinə investisiyaların artırılması üçün əlavə stimullaşdırıcı tədbirlərin hazırlanması da proqramda nəzərdə tutulub. Bunun üçün mövcud bazar şəraiti və investisiya mühiti təhlil ediləcək. Eyni zamanda hansı sahələrdə əlavə dəstəyə ehtiyac olduğu müəyyənləşdiriləcək.

Daha sonra mümkün güzəşt və stimullaşdırma mexanizmlərinin iqtisadi səmərəliliyi qiymətləndiriləcək. Məqsədəuyğun hesab edilən mexanizmlər üzrə təkliflər hazırlanaraq aidiyyəti dövlət qurumları ilə razılaşdırılacaq. Son mərhələdə həmin tədbirlərin tətbiqi ilə bağlı qərarların qəbul edilməsi gözlənilir.

Beləliklə, 2027–2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan tədbirlər Azərbaycanda əlvan və qiymətli metallar sektorunda hasilatdan emala qədər daha geniş istehsal zəncirinin formalaşdırılmasını hədəfləyir. Söyüdlü, Filizçay, Ortakənd, Dəmirli, Xarxar və Qaradağ yataqları üzrə planlaşdırılan işlərlə yanaşı, mis və strateji mineralların emalı üçün yeni müəssisələrin yaradılması imkanları da araşdırılacaq. Proqramın əsas nəticələrindən biri isə ölkənin mineral xammal ehtiyatlarının daha geniş şəkildə iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi ola bilər.