Dünyanın ən böyük xammal istehlakçısı olan Çin, qlobal tədarük zəncirlərində artan qeyri-müəyyənliklər və ABŞ-la davam edən ticarət rəqabəti fonunda öz iqtisadi təhlükəsizliyini qorumaq üçün kritik bir addım atıb. Xinhua xəbər agentliyinin yaydığı məlumata görə, Çin Baş naziri Li Qiang (Li Tsyan) ölkənin "Faydalı qazıntılar haqqında qanunu"nun icra mexanizmini tənzimləyən yeni normativ aktlar paketini imzalayıb.
15 iyun 2026-cı il tarixindən rəsmən qüvvəyə minəcək bu qaydalar, xüsusilə strateji əhəmiyyətli mineral ehtiyatların (kritik metalların) qorunması və xüsusi infrastruktur anbarlarının tikintisinin sürətləndirilməsini qanuni bir məcburiyyətə çevirir.
8 fəsil və 79 maddədən ibarət olan yeni reqlament, 2024-cü ilin noyabrında qəbul edilmiş baza qanunun tətbiq mexanizmini tam xırdalayır. Sənəddə diqqətçəkən ən radikal məqamlar bunlardır:
-
Hasilat yerində 5 illik saxlama: Strateji minerallar çıxarıldığı mənbədə (mədənlərdə və ya ilkin emal mərkəzlərində) ən azı 5 il müddətində toxunulmaz dövlət ehtiyatı kimi saxlanılmalıdır.
-
Dövlət Şurasının sərt auditi: 5 illik müddət başa çatdıqdan sonra, Çin Xalq Respublikasının Dövlət Şurası (Nazirlər Kabineti) nəzdindəki müvafiq qurumlar xüsusi yoxlama aparacaq. Bu yoxlamanın nəticəsinə uyğun olaraq, mineralların saxlanma müddətinin uzadılması və ya onların sənayedə istifadəsinə icazə verilməsi barədə qərar qəbul ediləcək.
-
İcazəsiz istifadəyə qəti qadağa: Dövlət ehtiyatına götürülmüş heç bir strateji resurs Dövlət Şurasının Təbii Sərvətlər Qurumunun birbaşa yazılı rəsmi icazəsi olmadan hasil edilə, satıla və ya daxili sənayedə istifadə oluna bilməz.
Analitiklər qeyd edirlər ki, Pekinin bu qərarı ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Çin rəhbəri Si Cinpin arasında keçirilən və kritik resursların (xüsusilə nadir torpaq elementlərinin) müzakirə olunduğu sammitdən dərhal sonraya təsadüf edir.
Çin hazırda dünyada nadir torpaq metallarının hasilatının 60%-nə, onların emalının isə demək olar ki, 90%-nə nəzarət edir. Fevral ayında ölkənin Əlvan Metallurgiya Assosiasiyası bəyan etmişdi ki, Çin rəsmi olaraq yaxın aylarda mis üzrə də strateji ehtiyatların həcmini görünməmiş dərəcədə genişləndirmək niyyətindədir. Yeni qanunvericilik bu planların hüquqi bazasını təşkil edir.
Çin hökuməti strateji ehtiyat sistemini tam məxfi saxlasa da, yeni normativlər daxili bazara yönəlmiş stimulları da əhatə edir: İnteqrasiya edilmiş sistem: Hökumət həm dövlət şirkətlərinə (SOE), həm də özəl mədən nəhənglərinə öz daxili anbarlarında mineral ehtiyatı toplamaq üçün xüsusi vergi və kredit güzəştləri (subsidiyalar) ayıracaq. Yaradılan rəqəmsal verilənlər bazası vasitəsilə bütün ölkə üzrə mineral qalıqları real vaxt rejimində izləniləcək.
Qlobal tədarük zəncirində hər hansı sanksiya və ya embarqo böhranı yaranarsa, bu ehtiyatlar dərhal dövlət tərəfindən daxili sənayenin (məsələn, elektromobil və çip istehsalının) iflic olmaması üçün fövqəladə rejimdə dövriyyəyə buraxılacaq.
MONETAR.AZ
