Qlobal aqrar bazarlarda diqqət çəkən yeni tendensiyalar formalaşmaqdadır. Həm beynəlxalq, həm də Rusiya daxili hesabatlarına görə, 2026-2027-ci kənd təsərrüfatı ilində regionun əsas qida təchizatçılarından biri olan Rusiyada şəkər istehsalı kəskin – təxminən 10,7 faiz azalacaq. ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin (USDA) də təsdiqlədiyi bu proqnoz həm istehsalçıların, həm də idxalatçı ölkələrin qarşısında yeni suallar yaradır.
Rusiyada şəkər istehsalının azalmasının arxasında bir neçə mühüm iqtisadi və iqlim faktoru dayanır:
-
Rentabelliyin kəskin düşməsi: İki il əvvəl şəkər çuğunduru yetişdirmək fermerlər üçün kifayət qədər qazanclı idi. Lakin hazırda bu sahədən əldə olunan gəlirlilik cəmi 8 faizə qədər geriləyib. Təbii olaraq, sahibkarlar torpaqlarını daha çox gəlir gətirən yağlı bitkilər (soya, günəbaxan) və ya dənli bitkilər üçün ayırmağa başlayıblar.
-
İqlim şokları: Qeyri-sabit hava şəraiti çuğundur tarlalarında məhsuldarlığı aşağı salır, bu isə maya dəyərini birbaşa artırır.
-
İstehsalçıların "dadlandırıcı" hiyləsi: Zavodlar artan xərcləri alıcıya yükləməmək və rəflərdəki qiymətləri sabit saxlamaq üçün şirniyyat və qənnadı məhsullarında təbii şəkərdən imtina edir, əvəzində çox ucuz və süni dadlandırıcılardan (şəkər əvəzedicilərindən) kütləvi istifadəyə keçirlər.
Şəkərə tələbatın azalmasında ən böyük rolu dövlətin tətbiq etdiyi aksiz vergisi oynayıb. Rusiyada şəkərli qazlı içkilərə tətbiq edilən vergi cəmi üç il ərzində bazarda bu içkilərin payını 75 faizdən 30 faizə qədər endirib.
Azərbaycan öz şəkər və qənd tələbatının müəyyən hissəsini yerli istehsal (əsasən İmişli Şəkər Zavodunun həm yerli çuğundur, həm də idxal olunan xam şəkər qamışı hesabına) və idxal hesabına ödəyir. Rusiyadakı bu trendlər bizim daxili bazara bir neçə istiqamətdən təsir edə bilər:
1. Rusiya istehsalı olan şirniyyatların keyfiyyəti və qiyməti: Azərbaycanın perakəndə ticarət şəbəkələrində (supermarketlərdə) Rusiya istehsalı olan şokolad, karamel, peçenye və digər qənnadı məmulatlarının xüsusi çəkisi kifayət qədər böyükdür. Əgər Rusiya zavodları xərcləri azaltmaq üçün təbii şəkərdən kütləvi şəkildə ucuz sintetik dadlandırıcılara keçirlərsə, bu, ölkəmizə idxal olunan məhsulların tərkib keyfiyyətinə bilavasitə təsir edəcək. İstehlakçılarımız qablaşdırmaların üzərindəki tərkibi oxuyarkən şəkər əvəzinə müxtəlif E-kodlu dadlandırıcıları daha tez-tez görəcəklər.
2. Aksiz siyasətinin effektivliyinin təsdiqi: Rusiyada tətbiq edilən aksiz vergisinin şəkərli içkilərin istehlakını dramatik şəkildə (75%-dən 30%-ə) azaltması Azərbaycan üçün də gözəl keysdir. Xatırladaq ki, Azərbaycanda da energetik içkilərə və şəkər əlavə edilmiş içməli məhsullara qarşı vergi tənzimləmələri həyata keçirilir. Rəqəmlər sübut edir ki, bu siyasət həm gələcək nəsillərin sağlamlığının qorunması, həm də həddindən artıq şəkər asılılığının azaldılması baxımından ən işlək iqtisadi mexanizmdir.
3. Sağlam həyat tərzi trendinin biznesə zərbəsi: Vurğulandığı kimi, müasir istehlakçılar artıq kalorili məhsullardan qaçırlar. Yeni nəsil "Zero" (sıfır şəkər) məhsullarına üstünlük verir. Yerli qida sənayesi şirkətləri, meyvə şirəsi və şirniyyat istehsalçıları bu rəqəmlərdən nəticə çıxarmalıdır. Ənənəvi, bol şəkərli istehsal xətlərinə investisiya etmək əvəzinə, "şəkərsiz" və "aşağı kalorili" seqmentlərə yönəlmək gələcək illərin əsas biznes trendi olacaq.
Nəticə etibarilə, şəkər dövrü yavaş-yavaş öz pik nöqtəsini geridə qoyur. Növbəti illərdə kənd təsərrüfatında şəkər çuğunduru plantasiyalarının yerini fərqli mədəniyyətlərin alması qaçılmaz görünür.
MONETAR.AZ
