Yaxın Şərqdə (İran ətrafında) alovlanan hərbi münaqişə qlobal maliyyə və tədarük sistemlərini iflic etdikcə, inkişaf etməkdə olan ölkələrin büdcə kəsirləri kritik həddə çatıb. Reuters agentliyinin tanış olduğu daxili memoranduma istinadən xəbər verilir ki, müharibənin başladığı qısa müddət ərzində 27 dövlət dərhal nağd vəsait əldə etmək məqsədilə Dünya Bankının (World Bank) fövqəladə böhran əleyhinə mexanizmlərinin aktivləşdirilməsi üçün rəsmi prosedurlara başlayıb.
Dünya Bankı rəhbərliyi memorandumda adları qeyd olunan ölkələrin tam siyahısını və tələb olunan maliyyə portfelinin ümumi həcmini gizli saxlayaraq məsələ ilə bağlı rəsmi şərh verməkdən imtina edib.
Hərbi əməliyyatların rəsmən başladığı 28 fevral tarixindən bəri beynəlxalq maliyyə institutunun antikrizis alətləri üzrə hərəkətlilik bu cür qruplaşdırılıb:
-
Prosesi tam yekunlaşdıranlar: 3 ölkə artıq bütün hüquqi müqavilələri imzalayaraq yeni ehtiyat maliyyə xətlərinə çıxış əldə edib və vəsaitlərin tranzitini təmin edib.
-
İnzibati mərhələdə olanlar: Digər 24 ölkə daxili bürokratik və inzibati prosedurları yekunlaşdırmaq üzrədir və yaxın günlərdə tranşların ayrılması gözlənilir.
-
Müharibə səbəbindən logistik marşrutların (xüsusilə dəniz nəqliyyatının) pozulması qlobal enerji şəbəkələrinə zərbə vurub, sənaye ölkələrindən aqrar dövlətlərə gübrə tədarükünü kəskin şəkildə çətinləşdirib.
Büdcə gərginliyi ilə üzləşən dövlətlərdən ikisi — Keniya və İraq rəsmiləri iqtisadi zərbələri yumşaltmaq məqsədilə Dünya Bankına təcili müraciət etdiklərini ictimaiyyətə açıqlayıblar:
-
Keniya: Hörmüz blokadası və sanksiya gərginlikləri fonunda daxili bazarda yanacaq qiymətlərinin kəskin bahalaşması ilə mübarizə aparmaq üçün təcili subsidiya vəsaiti tələb edir.
-
İraq: Fars körfəzindəki dəniz ixracatında yaranan fasilələr və tanker çatışmazlığı səbəbindən ölkənin əsas gəlir mənbəyi olan neft hasilatının ötürülməsində kəsintilər yaranıb və dövlət gəlirləri kəskin azalıb.
Müraciət edən 27 ölkə, əslində, Dünya Bankı ilə əvvəlcədən razılaşdırılmış xüsusi ehtiyat kredit xətlərinə malik 101 dövlətdən ibarət qlobal müdafiə qrupuna daxildir.
Bu sistem daxilində səmərəliliyi ilə seçilən əsas alət Rapid Response Option (Sürətli Reaksiya Seçimi) mexanizmidir. Hazırda bu proqrama qoşulan 54 ölkə var və sistem borcalan dövlətlərə imkan verir ki, ölkədə icrası gecikən və ya istifadə olunmamış digər Dünya Bankı layihələrindəki vəsaitlərin 10%-nə qədərini dərhal donduraraq cari böhran xərclərinə (məsələn, yanacaq və ya ərzaq idxalına) yönəltsinlər.
İnsayder mənbələrin və maliyyə analitiklərinin qeyd etdiyinə görə, BVF rəhbərinin kəskin böhran proqnozlarına rəğmən, indiyədək fonda rəsmi müraciət edən ölkələrin sayı çox az olub. Hökumətlər hazırda gözləmə mövqeyi tutmağa üstünlük verirlər.
Bunun əsas səbəb suveren borcalanların institusional seçimidir. Dünya Bankının kredit alətləri daha çevikdir və birbaşa layihə əsaslıdır. Əksinə, Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) hər hansı təcili yardım proqramı qarşılığında ölkələrdən sərt büdcə qənaəti şərhlərini (məsələn, sosial xərclərin kəsilməsi, vergilərin artırılması, subsidiyaların ləğvi) tələb edir ki, bu da müharibə dövründə daxili siyasi və sosial sabitliyi tamamilə poza bilər.
MONETAR.AZ
