Fars körfəzində ABŞ və İsrailin İranla artan geosiyasi gərginliyi fonunda region ölkələri Hörmüz Boğazından keçən dəniz marşrutuna alternativ yollar axtarmağa başlayıblar. Lakin Business Times nəşrinin ekspert rəylərinə istinadən yaydığı son analiz göstərir ki, Hörmüz Boğazı yaxın illərdə qlobal neft və qaz tədarükünün əvəzedilməz magistralı olaraq qalacaq.
Analitiklər bu asılılığın tamamilə aradan qaldırılmasının qeyri-mümkün olmasını üç əsas amillə izah edirlər:
1. Boru kəmərlərinin ötürücülük qabiliyyətinin az olması
Texniki baxımdan alternativ boru kəmərlərinin inşası mümkün olsa da, onlar logistik cəhətdən dəniz daşımaları ilə rəqabət apara bilmirlər. Dünyada qlobal neft istehlakının təxminən Beşdə biri (günlük 20-21 milyon barel) məhz bu boğazdan keçən supertankerlərlə daşınır. Mövcud və ya planlaşdırılan heç bir boru kəməri şəbəkəsi bu nəhəng həcmi qurudan qəbul edib daşımaq gücünə malik deyil.
2. Mayeləşdirilmiş Təbii Qaz (LNG) üçün alternativin yoxluğu
Məsələ xam neftdən daha çox təbii qaz və LNG daşımalarına gəldikdə kəskinləşir. Dünyanın ən böyük LNG ixracatçılarından olan Qətər və regionun digər istehsalçılarının qaz ixracı infrastrukturu demək olar ki, 100% dəniz marşrutuna və xüsusi LNG tankerlərinə söykənir. Qazın maye halında boru kəmərləri ilə minlərlə kilometr uzaqlığa nəql edilməsi texnoloji və iqtisadi baxımdan səmərəsiz hesab olunur.
3. Astronomik maliyyə xərcləri
Hörmüz Boğazını tamamilə yan keçəcək yeni və genişmiqyaslı kəmər infrastrukturlarının qurulması qlobal enerji nəhənglərindən yüz milyardlarla dollar həcmində yeni investisiya tələb edir. İndiki iqtisadi şəraitdə və qlobal "yaşıl enerjiyə keçid" fonunda şirkətlər və dövlətlər bu qədər böyük maliyyə riskini üzərlərinə götürməyə həvəsli deyillər.
Mövcud riskləri sığortalamaq üçün region ölkələri qismən də olsa addımlar atırlar. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) Hörmüz Boğazını yan keçərək birbaşa Oman körfəzinə (Füceyrə limanına) çıxan neft kəməri layihəsini və tikinti işlərini maksimum sürətləndirmək qərarı alıb. Səudiyyə Ərəbistanı da nefti Qırmızı dəniz limanlarına yönəldən daxili Şərq-Qərb kəmərlərinin gücünü artırmağı nəzərdən keçirir.
Analitiklərin ümumi qənaətinə görə, bu layihələr uğurla tamamlansa belə, regional ölkələr Hörmüz Boğazından asılılığı yalnız qismən (təxminən 20-30%) azalda bilərlər. Boğaz qlobal enerji təhlükəsizliyinin əsas ürəyi olaraq qalmaqda davam edir və onun bağlanması və ya fəaliyyətinin iflic olması dünya iqtisadiyyatında qarşısıalınmaz böhrana yol aça bilər.
