Hörmüz boğazında yaranmış vəziyyət və ümumilikdə cənub istiqamətində dərin dəniz tranzitlərində qeyri-sabitliyin artması Uzaq Şərq ölkələrinin Transarktika marşrutuna marağını gücləndirir. İlin əvvəlindən Şimal Dəniz Yolu (ŞDY) ilə daşınan yüklərin həcmi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə artıq 15% artıb.
Çinin “Sea Legend” gəmiçilik şirkəti bu il ŞDY üzrə ilk müntəzəm tranzit xidmətini Ninbo şəhərindən Böyük Britaniyanın Felikstou limanına marşrutu istifadəyə verib. Hazırda bu xətt üzrə artıq iki gəmi səfərdədir. Cənubi Koreyanın Pusan limanından yük daşıyan ilk konteyner gəmisi də sınaq reysinə çıxıb. Növbədə Hindistan və ərəb şirkətlərinin olduğu bildirilir.
JMIC-in məlumatına görə, mövcud gəmi hərəkətinin ayrılması sxemi daxilində və onun yaxınlığında sürüklənən və ya nişanlanmamış minalarla toqquşma riski qalır. Mina təhlükəsi zonaları ilə bağlı xəbərdarlıq da hələ aradan qaldırılmayıb.
İkinci rübün yekunlarına görə, Hörmüz boğazı vasitəsilə neft tədarükü 2025-ci ilin dördüncü rübü ilə — münaqişədən əvvəlki son tam rüblə — müqayisədə 4,4 dəfə azalaraq sutkada 4,9 milyon barelə düşüb. Axınların bir hissəsi, əsasən Səudiyyə Ərəbistanının təşəbbüsü ilə Qırmızı dənizə yönəldilib. Nəticədə Bab-əl-Məndəb boğazı vasitəsilə neft daşımaları həmin rübdə 1,5 dəfə artaraq sutkada 8,1 milyon barelə çatıb.
Cənub marşrutlarında qeyri-müəyyənliyin artması fonunda getdikcə daha çox ölkə Şimal Dəniz Yoluna ənənəvi arteriyalara alternativ kimi baxır. ŞDY üzrə yük axını onsuz da təbii şəkildə artırdı, lakin xarici ölkələrin bu marşrutu sistemli şəkildə öyrənməyə başlaması cari ildə artıma əlavə təkan verib.
“Infoline-Analitika”nın rəhbəri Mixail Burmistrovun sözlərinə görə, Yaxın Şərqdəki problemlər fonunda ŞDY xüsusilə baha və çatdırılma müddətinə həssas yüklər — avtomobil komponentləri, avadanlıq, elektronika və bəzi kimyəvi məhsullar üçün ehtiyat dəhliz kimi daha böyük əhəmiyyət qazanır.
“İndi Arktikaya maraq sürətlə artır”, — deyə Uzaq Şərq və Arktikanın İnkişafı Nazirliyinin rəhbəri Aleksey Çekunkov “Kommersant”a müsahibəsində bildirib. Onun sözlərinə görə, əvvəllər Arktikaya prinsipcə diqqət yetirməyən ölkələr indi öz Arktika strategiyalarını hazırlayır, elmi tədqiqatlar aparır və bizneslərini genişləndirirlər.
Çekunkov bildirib ki, bir neçə il əvvəl İsveçrə də Arktika strategiyası və Arktika prioritetlərinin olduğunu açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, Yaxın Şərq ölkələrindən də maraq var. “Rosatom” BƏƏ-nin aparıcı şirkətlərindən biri olan “DP World” ilə logistika sahəsində birgə müəssisə yaradır.
“Rosatom” və “DP World” beş ildən artıqdır ki, ŞDY üzrə konteyner daşımalarının perspektivlərini araşdırır. Konteyner tranziti sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş şirkətlər tərəfindən hələ 2021-ci ildə imzalanıb. 2023-cü ilin payızında isə layihənin inkişafı üçün “Beynəlxalq Konteyner Logistikası” birgə müəssisəsi yaradılıb. Pilot mərhələdə illik daşıma həcminin 800 min TEU-ya qədər artırılması müzakirə olunurdu.
Tərəfdaşlar ilin sonunadək FESCO-nun da daxil olacağı yeni logistika birgə müəssisəsinin yaradılmasını başa çatdırmağı planlaşdırırlar. “Rosatom” müəssisəyə özünün konteyner operatorunun 92,5%-lik payını, “DP World” isə maliyyə vəsaitlərini daxil edəcək.
“DP World” biznesinin əsas mərkəzi Fars körfəzidir və “Rosatom”un Yaxın Şərqdəki tərəfdaşı ənənəvi nəqliyyat marşrutlarının pozulmasının yaratdığı problemləri yaxşı bilir. “DP World”ün ən böyük aktivlərindən biri olan və pik dövrdə ildə 15,5 milyon TEU yük emal edən Cəbəl Əli konteyner limanı Hörmüz boğazının bağlanmasından sonra bloklanıb.
Nəticədə ikinci rübdə liman bir il əvvəlki 3,8 milyon TEU ilə müqayisədə cəmi 374 min TEU yük emal edib. Cəbəl Əlinin blokadasını aradan qaldırmaq üçün “DP World” quru logistikasını fəal şəkildə inkişaf etdirməyə, o cümlədən 700 yük avtomobili almağa, həmçinin Hörmüz boğazından asılılığı azaltmaq üçün BƏƏ-nin şərq sahilindəki liman imkanlarını genişləndirməyə məcbur olub.
İyul ayında şirkət Fuceyra əmirliyinin liman idarəsi ilə burada iki dərin özüllü terminalın tikintisi üçün 50 illik güzəşt haqqında prinsipial razılaşma əldə etdiyini açıqlayıb. Buna görə də şirkət alternativ nəqliyyat arteriyalarının axtarılması zərurətini yaxşı anlayır.
MONETAR.AZ
