Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı yalnız çiplər və elektrik enerjisindən asılı deyil. Qallium, nadir torpaq metalları və tantal kimi kritik minerallar da süni intellekt avadanlıqlarının istehsalında mühüm rol oynayır.
Monetar.az xəbər verir ki, Dünya Bankı və ABŞ Geoloji Xidmətinin məlumatlarına görə, bu mineralların istehsalı az sayda ölkədə cəmləşib.
Qallium
2025-ci il üzrə hesablamalara görə, emal edilmiş qallium istehsalının 99%-i Çinin payına düşür.
-
Çin – 99%
-
Digər ölkələr – 1%
Qallium yüksək yarımkeçiricilərdə və enerji elektronikasında istifadə olunur. Xüsusilə qallium nitrid yüksək gərginlik və temperatur şəraitində səmərəli işləyə bildiyinə görə süni intellekt infrastrukturu üçün əhəmiyyət daşıyır.
Nadir torpaq metalları
Nadir torpaq metalları üzrə mədən hasilatında da Çin böyük paya malikdir:
-
Çin – 69,2%
-
ABŞ – 13,1%
-
Avstraliya – 7,4%
-
Myanma – 5,6%
-
Tailand – 1,2%
-
Hindistan – 0,7%
-
Digər ölkələr – 2,6%
Nadir torpaq metalları 17 elementdən ibarət qrupdur. Neodim və praseodim kimi elementlər güclü daimi maqnitlərin istehsalında, digər elementlər isə yarımkeçiricilər, displeylər, optik sistemlər və məlumat saxlama avadanlıqlarında istifadə olunur.
Tantal
Tantalın mədən hasilatında isə əsas pay Afrika ölkələrinin üzərinə düşür:
-
Konqo Demokratik Respublikası – 52%
-
Ruanda – 16%
-
Nigeriya – 15,6%
-
Braziliya – 7,6%
-
Çin – 3,2%
-
Avstraliya – 2%
-
Efiopiya – 1,6%
-
Rusiya – 1,2%
-
Digər ölkələr – 0,8%
Beləliklə, Konqo Demokratik Respublikası, Ruanda və Nigeriya birlikdə dünya tantal hasilatının 83,6%-ni təmin edir. Tantal əsasən kompakt və yüksək tutumlu kondensatorların istehsalında istifadə olunur. Bu komponentlər süni intellekt serverlərinin enerji idarəetmə sistemlərində tətbiq edilir.
Araşdırmada qeyd olunur ki, kritik mineralların istehsalının az sayda ölkədə cəmləşməsi qlobal texnologiya təchizat zəncirində risk yarada bilər. İxrac məhdudiyyətləri və ya digər təchizat problemləri çiplər, serverlər və enerji sistemlərinin istehsalına təsir göstərə bilər.
