Tikintidə kəskin geriləmə, sənayedə sıçrayış: Real sektorda nə baş verir?

2026-cı ilin avqustunda Azərbaycanda real sektorun əsas sahələri üzrə işgüzar fəallıq göstəriciləri bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənib. Sənaye və pərakəndə ticarətdə işgüzar inam artdığı halda, tikinti sektorunda kəskin geriləmə qeydə alınıb. Xidmət sektorunda isə həm faktiki tələb, həm də işgüzar inam zəifləyib.

Azərbaycan Mərkəzi Bankının real sektorda işgüzar fəallıq indeksləri üzrə məlumatları iqtisadiyyatın ayrı-ayrı sahələrində fərqli tendensiyaların yarandığını göstərir. 2025-ci ilin avqustu ilə müqayisədə ən böyük mənfi dəyişiklik tikintidə, ən nəzərəçarpan müsbət dəyişiklik isə sənayedə baş verib.

Sənaye sektoru üzrə işgüzar inam indeksi bir il ərzində 9,1 bənddən 17,2 bəndə yüksəlib. Daha diqqətçəkən dəyişiklik istehsal həcmi göstəricisində baş verib. Son üç ay üzrə istehsal göstəricisi 1,9 bənddən 26,3 bəndə yüksəlib. Bu, sənaye müəssisələrində istehsal aktivliyinin əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını göstərir. Hazır məhsul ehtiyatları göstəricisi də dəyişib və 4,5-dən -4,3-ə düşüb. Ehtiyatların azalması istehsal olunan məhsulların daha sürətlə satılması ilə əlaqəli ola bilər.

Bununla belə, sənayedə sifarişlərlə bağlı vəziyyət hələ müsbət deyil. İcraya qəbul edilmiş sifarişlər göstəricisi -28,9 səviyyəsində qalıb. Növbəti üç ay üçün istehsal gözləntisi isə 21,1 bənd təşkil edir. Bu göstərici müəssisələrin yaxın dövrdə istehsalın artacağını gözlədiyini göstərir. Beləliklə, sənayedə mövcud istehsal aktivliyi güclənsə də, sifariş portfelinin tam bərpa olunduğunu demək hələ mümkün deyil.

Real sektor üzrə ən ciddi mənfi dinamika tikinti sektorunda qeydə alınıb. Tikinti üzrə işgüzar inam indeksi bir il ərzində -5,5 bənddən -32,3 bəndə düşüb. Daha ciddi dəyişiklik sifarişlərdə müşahidə olunub. Son üç ayda icraya qəbul edilmiş sifarişlər göstəricisi -10,4-dən -52,2-yə enib. Bu, tikinti şirkətlərinin sifariş portfelində ciddi zəifləmənin olduğunu göstərir.

İşçi sayının dəyişməsi göstəricisi də mənfi istiqamətdə dəyişib və -0,6-dan -12,4-ə düşüb. Başqa sözlə, tikintidə həm sifarişlər, həm də məşğulluq göstəriciləri üzrə geriləmə müşahidə olunur. Qiymət gözləntilərində də dəyişiklik diqqət çəkir. Növbəti üç ay üçün qiymət gözləntisi -24,6 təşkil edib ki, bu da tikinti şirkətlərinin yaxın perspektivdə qiymət artımı gözləntilərinin zəiflədiyini göstərir.

Pərakəndə ticarətdə vəziyyət tikinti sektorundan fərqlidir. Sektor üzrə işgüzar inam indeksi 9,6 bənddən 18,7 bəndə yüksəlib. Son üç ay üzrə faktiki satışlar 20,5 səviyyəsində qalıb, mal ehtiyatlarının dəyişməsi isə -16,3 olub. Ehtiyatların mənfi zonada olması malların satışının davam etdiyini və ticarət obyektlərində stokların azaldığını göstərə bilər.

Növbəti üç ay üzrə satış gözləntiləri də müsbətdir və 19,4 səviyyəsindədir. Bununla yanaşı, qiymət gözləntilərində də dəyişiklik baş verib. 2025-ci ilin avqustunda -9,4 olan qiymət gözləntiləri 2026-cı ilin avqustunda 6,3-ə yüksəlib. Bu, ticarət iştirakçılarının qarşıdakı aylarda qiymət artımı ehtimalını əvvəlki ilə nisbətən daha yüksək qiymətləndirdiyini göstərir.

Xidmət sektorunda isə daha qarışıq mənzərə yaranıb. İşgüzar inam indeksi 25,4 bənddən 15,2 bəndə düşüb. Son üç ay üzrə biznes şəraiti göstəricisi 19,5-dən 11,6-ya, faktiki tələb göstəricisi isə 14,2-dən 1,8-ə enib. Bu rəqəmlər xidmət sektorunda faktiki biznes şəraitinin və tələbin əvvəlki ilin səviyyəsi ilə müqayisədə zəiflədiyini göstərir.

Bununla belə, sahibkarların gələcəyə dair gözləntiləri daha müsbətdir. Növbəti üç ay üzrə tələb gözləntisi 32,1 səviyyəsindədir. Xidmət sektorunda ən ciddi dəyişiklik isə qiymət gözləntilərində qeydə alınıb. 2025-ci ilin avqustunda -19,7 olan göstərici 2026-cı ilin avqustunda 30,0-a yüksəlib. Beləliklə, xidmət sektorunda faktiki tələb zəifləsə də, bizneslərin gələcək tələb və qiymət artımı ilə bağlı gözləntiləri yüksəlib.

Mərkəzi Bankın göstəriciləri 2026-cı ilin avqustunda Azərbaycan iqtisadiyyatında vahid istiqamətli dinamikanın olmadığını göstərir. Sənayedə istehsal və işgüzar inam yüksəlib, pərakəndə ticarətdə satış və gələcək tələb gözləntiləri müsbət olaraq qalıb. Bunun əksinə olaraq, tikintidə sifarişlər və işgüzar inam kəskin zəifləyib. Xidmət sektorunda isə faktiki tələb aşağı düşsə də, gələcək tələb gözləntiləri yüksək olaraq qalır.

Ən ciddi diqqət tələb edən göstərici tikintidə sifarişlərin -10,4-dən -52,2-yə düşməsidir. Sənayedə istehsal göstəricisinin 1,9-dan 26,3-ə yüksəlməsi isə iqtisadi aktivliyin digər istiqamətlərdə gücləndiyini göstərir. Eyni zamanda pərakəndə ticarət və xidmət sektorlarında qiymət gözləntilərinin yüksəlməsi qarşıdakı dövrdə bizneslərin qiymət dinamikasına münasibətində dəyişiklik olduğunu göstərir.

Nəticə etibarilə, 2026-cı ilin avqustunda Azərbaycanın real sektorunda bir tərəfdən sənaye istehsalı və pərakəndə ticarət fəallığının artması, digər tərəfdən isə tikinti sektorunda sifarişlərin kəskin azalması müşahidə olunub. Bu fərqli dinamika iqtisadi fəallığın sahələr üzrə qeyri-bərabər dəyişdiyini göstərən əsas göstəricilərdən biridir.