Alimlər süni intellektdən istifadə etməklə insanların qərar qəbul edərkən hansı məntiqə əsaslandıqlarını daha dərindən araşdırmağa nail olublar. Tədqiqat çərçivəsində iştirakçıların qərarlarına dair verdikləri izahatlar toplanıb və müasir dil modellərinin köməyi ilə bu izahatlarda əsas motivlər müəyyən edilib.
Araşdırma zamanı iştirakçıların seçimlərinə təsir edən başlıca amillər kimi maksimum qazanc əldə etmək istəyi, böyük itkilərdən yayınmaq cəhdi, riskə meyllilik, ehtiyatlı davranış və digər qərarvermə strategiyaları müəyyənləşdirilib. Tədqiqatçılar əldə olunan nəticələrin etibarlılığını yoxlamaq üçün onları riyazi modellərlə müqayisə edərək əlavə təhlillər aparıblar.
Araşdırmanın nəticələri göstərib ki, insanlar bütün vəziyyətlərdə eyni yanaşmadan istifadə etmirlər. Əksinə, onların qərarvermə üsulu qarşıya qoyulan tapşırığın xüsusiyyətlərinə, mövcud məlumatlara və situasiyanın kontekstinə uyğun olaraq dəyişir. Bu isə insan davranışının çevik və adaptiv xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.
Tədqiqat müəlliflərindən Fulavkanın sözlərinə görə, maliyyə planlaşdırılması, səhiyyə xidmətlərinin seçilməsi, sosial dilemmlər, yeni texnologiyaların tətbiqi və dövlət siyasətinin formalaşdırılması kimi sahələrdə qəbul edilən qərarlar çox vaxt mürəkkəb kompromislərə əsaslanır. Bu səbəbdən yalnız yekun seçimi müşahidə etməklə insanların hansı məntiqlə hərəkət etdiyini tam anlamaq mümkün olmur.
Alimin fikrincə, insanların öz qərarlarını necə əsaslandırdıqları onların mürəkkəb problemləri hansı üsullarla sadələşdirdiyini, hansı məlumatları daha vacib hesab etdiyini və müxtəlif qərarvermə strategiyalarını konkret şəraitə necə uyğunlaşdırdığını üzə çıxarır.
Tədqiqatçılar tərəfindən hazırlanan yeni konseptual model bu cür izahatların böyük həcmdə sistemli şəkildə təhlilinə imkan yaradır. Bu yanaşmanın real həyat şəraitində insan davranışının öyrənilməsi üçün geniş perspektivlər açacağı vurğulanır.
Müəlliflər hesab edirlər ki, insanların öz düşüncə prosesləri ilə bağlı verdiyi izahlar yalnız əlavə informasiya deyil, eyni zamanda elmi araşdırmalar üçün qiymətli məlumat mənbəyidir. Belə məlumatların təhlili qərarvermə mexanizmlərinin daha dəqiq başa düşülməsinə şərait yarada və gələcəkdə iqtisadiyyat, psixologiya, tibb, eləcə də dövlət idarəçiliyi sahələrində daha səmərəli qərarların qəbuluna töhfə verə bilər.
MONETAR.AZ
