Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) açıqladığı 2026-cı ilin iyun ayı üzrə Ərzaq Qiymətləri İndeksi qlobal ərzaq bazarında fərqli istiqamətdə inkişaf edən tendensiyaları ortaya qoyur. Ümumi qiymət indeksində cüzi azalma qeydə alınsa da, bazarın ayrı-ayrı seqmentlərində ciddi qiymət fərqləri müşahidə olunur. Taxıl və şəkərin ucuzlaşması qlobal ərzaq inflyasiyasını zəiflədərkən, ət və bitki yağlarında davam edən bahalaşma istehlak bazarına təzyiq göstərməkdə davam edir.
FAO-nun hesablamalarına görə, 2026-cı ilin iyun ayında Ərzaq Qiymətləri İndeksi orta hesabla 130,3 bənd təşkil edib. Bu göstərici may ayı ilə müqayisədə 0,3 faiz, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə isə 1,7 faiz yüksək olub. Bununla yanaşı, indeks 2022-ci ilin mart ayında qeydə alınmış rekord səviyyədən hələ də 18,7 faiz aşağıdır.
Qlobal bazarda ən ciddi ucuzlaşma taxıl məhsullarında müşahidə edilib. FAO-nun Taxıl Qiymətləri İndeksi iyun ayında 3,5 faiz azalaraq 110,2 bəndə düşüb. Buğda qiymətləri 4,4 faiz geriləyib. Buna əsas səbəb Qara dəniz regionunda məhsul yığımının sürətlənməsi və dünya bazarında təklifin artması olub. ABŞ dollarının möhkəmlənməsi və enerji bazarlarında nisbi sabitlik də buğdanın ucuzlaşmasına əlavə təsir göstərib.
Qarğıdalı və digər yem taxıllarında da qiymətlər aşağı düşüb. Cənubi Amerikada yüksək məhsuldarlıq və ixracın artması fonunda qarğıdalı 6,2 faiz, arpa 3,4 faiz, sorqo isə 7,7 faiz ucuzlaşıb.
Şəkər bazarında da qiymətlər azalmağa davam edib. İyun ayında şəkər indeksi 5,7 faiz enərək 89,7 bənd olub. Braziliyada etanol istehsalının azalması nəticəsində şəkər qamışının daha çox şəkər istehsalına yönəldilməsi və milli valyutanın ucuzlaşması qlobal bazarda təklifi artıraraq qiymətlərə aşağı yönlü təsir göstərib.
Taxıl qrupunda yeganə istisna düyü olub. Asiya ölkələrində yüksək tələbat və logistika xərclərinin artması nəticəsində düyünün qiyməti 3,2 faiz yüksəlib.
Əksinə, heyvandarlıq məhsulları və bitki yağları bazarında bahalaşma davam edib. FAO-nun Ət Qiymətləri İndeksi iyun ayında 131 bəndə yüksələrək tarixdə ən yüksək səviyyəyə çatıb. Qiymət artımına əsasən Braziliyadan ixracın genişlənməsi fonunda quş ətinə qlobal tələbatın yüksəlməsi və qoyun əti bazarında məhdud təklif səbəb olub. Avropa İttifaqında mal və donuz əti qiymətlərində müəyyən ucuzlaşma müşahidə olunsa da, bu ümumi artımı kompensasiya etməyib.
Bitki yağları bazarında da qiymətlər yüksəlməkdə davam edib. İyun ayında Bitki Yağları İndeksi 3,8 faiz artaraq 192 bəndə çatıb. İndoneziyada biodizel istehsalı üçün palma yağına daxili tələbatın artması və ixrac həcmlərinin azalması qiymətləri yüksəldən əsas amillərdən biri olub. Kanada və Avstraliyada əlverişsiz hava şəraiti də raps yağı bazarında bahalaşmanı sürətləndirib.
Süd məhsullarında isə son ayların artım tendensiyası dayanıb. Süd Məhsulları İndeksi iyunda 1,5 faiz azalaraq 117,4 bənd təşkil edib. Avropa İttifaqı və ABŞ-da istehsalın artması, eyni zamanda Çindən idxal tələbinin zəifləməsi qiymətlərin enməsinə səbəb olub. Pendir bazarında isə qiymətlər artıq ardıcıl 11 aydır azalma tendensiyası nümayiş etdirir.
FAO-nun son hesabatı Azərbaycan bazarı üçün də mühüm siqnallar verir. Dünya bazarında buğda və qarğıdalının ucuzlaşması ölkədə un, çörək və yem istehsalının maya dəyərinin sabit qalmasına müsbət təsir göstərə bilər. Bu isə daxili ərzaq inflyasiyasının müəyyən qədər məhdudlaşmasına şərait yaradır.
Bununla yanaşı, qlobal ət qiymətlərinin rekord həddə yüksəlməsi, həmçinin düyü və bitki yağlarının bahalaşması idxaldan asılı məhsullar üzrə daxili bazarda əlavə qiymət təzyiqləri yarada bilər. Xüsusilə quş əti, düyü və palma yağından istifadə olunan qida məhsulları üzrə xarici bazarlardakı bahalaşmanın Azərbaycan bazarına da təsir göstərməsi ehtimalı yüksək qiymətləndirilir.
Analitiklərin fikrincə, yaxın aylarda qlobal ərzaq bazarında əsas risk ət və bitki yağları seqmentində qalacaq. Bu səbəbdən idxalçı şirkətlər və bazar iştirakçıları üçün tədarük zəncirlərinin düzgün planlaşdırılması daxili qiymət sabitliyinin qorunmasında mühüm rol oynayacaq.
MONETAR.AZ
