Azərbaycanda balıq məhsullarının qiyməti istehlakçıların diqqətini çəkən əsas məsələlərdən birinə çevrilib. Xəzərin sahilində yerləşən ölkədə bəzi balıq növlərinin qiyməti ət və toyuq məhsullarının qiymətini üstələyir. Nəticədə balıq bir çox ailənin gündəlik menyusunda əlçatan məhsul olmaqdan çıxır.
Bakıdakı satış nöqtələrində qiymətlər balıq növündən asılı olaraq ciddi fərqlənir. Müşahidələrə görə, toyuq ətinin kiloqramı təxminən 4–6 manat, sümüksüz mal əti isə 16–20 manat civarında satıldığı halda, balıq məhsullarının bir hissəsi daha yüksək qiymətə təklif olunur.
Belə ki, Xəzər kütümü və çapağın kiloqramı təxminən 12–18 manat, qızılbalıq 22–35 manat, nərə balığı isə 50–90 manat arasında dəyişir. İdxal olunan dondurulmuş mintay və xek kimi balıqların qiyməti isə nisbətən münasibdir və 7–12 manat civarında formalaşır.
Bu mənzərə balığın Azərbaycan istehlakçısının süfrəsindəki payının niyə aşağı olduğunu da gündəmə gətirir. Balıq məhsullarının qiymətinin yüksəlməsi ailələri daha ucuz protein mənbələrinə, xüsusilə toyuq və digər ət məhsullarına yönəldir.
Balığın qiymətinin formalaşmasında yalnız ov qiyməti deyil, məhsulun istehlakçıya çatdırılmasına qədər keçdiyi bütün mərhələlər rol oynayır. Balıqçılıq təsərrüfatından satış nöqtəsinə qədər daşınma, soyuducu anbarların saxlanılması, çeşidləmə və digər logistika xərcləri son qiymətə əlavə olunur.
Xüsusilə tez xarab olan məhsul olduğu üçün balığın daşınması və saxlanılması xüsusi temperatur rejimi tələb edir. Bu isə digər ərzaq məhsulları ilə müqayisədə əlavə xərc yaradır.
Bununla yanaşı, məhsulun bir neçə vasitəçinin əlindən keçməsi də qiymətin artmasına səbəb ola bilər. Balıqçıdan nisbətən aşağı qiymətə alınan məhsul topdansatış və pərakəndə mərhələlərindən keçdikcə daha yüksək qiymətlə istehlakçıya təqdim olunur.
Lakin balığın ilkin alış qiyməti ilə pərakəndə satış qiyməti arasındakı fərqin konkret olaraq hansı həcmdə marja hesabına formalaşdığını müəyyən etmək üçün rəsmi bazar araşdırması və təchizat zəncirinin bütün mərhələləri üzrə məlumatlar tələb olunur.
Azərbaycanın balıqçılıq potensialına baxmayaraq, bazarda yerli balığın qiyməti bir sıra hallarda idxal olunan məhsullarla müqayisədə də yüksək görünür. Bu vəziyyət balıq ehtiyatlarının azalması, ov imkanlarının məhdudlaşması, mövsümi amillər, logistika xərcləri və bazardakı təklif-tələb nisbəti kimi faktorların daha geniş araşdırılmasını zəruri edir.
Balıq məhsullarının bahalaşması həm istehlakçı, həm də balıqçılıq sektoru üçün problem yaradır. İstehlakçı üçün əsas məsələ əlverişli qiymətə keyfiyyətli məhsul əldə etməkdirsə, balıqçı üçün isə məhsulun satış qiymətində öz payının artırılması və vasitəçilərdən asılılığın azaldılması önəmlidir.
Nəticədə Xəzərin sahilində yaşayan ölkədə balığın gündəlik qida məhsulundan daha çox, qiyməti diqqət çəkən məhsula çevrilməsi paradoksal vəziyyət yaradır. Bazarda rəqabətin gücləndirilməsi, təchizat zəncirinin şəffaflaşdırılması və yerli balıqçılığın inkişafı isə qiymətlərin formalaşmasına təsir edən əsas məsələlərdən olaraq qalır.
MONETAR.AZ
