Azərbaycanda vergi ödəyiciləri artıq ödədikləri vergiləri, faizləri və maliyyə sanksiyalarını geri almaq və ya gələcək vergi öhdəlikləri üzrə əvəzləşdirmək hüququna malikdirlər. Bu hüquq həm vergi bəyannamələrində yaranan fərqlərə, həm də texniki səhvlər nəticəsində artıq ödənilmiş məbləğlərə şamil olunur.
Monetar.az xəbər verir ki, Vergi Məcəlləsinin 15.1.4-cü maddəsinə əsasən, vergi ödəyiciləri artıq ödənilmiş vergi, faiz və maliyyə sanksiyalarının geri qaytarılmasını və ya əvəzləşdirilməsini tələb edə bilərlər.
Vergi Məcəlləsinin 85.5-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin artıq ödənilmiş məbləğlərin qaytarılmasını tələb etmək hüququ üçün 5 illik müddət nəzərdə tutulur. Bunun üçün Nazirlər Kabinetinin 16 iyul 2019-cu il tarixli 313 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş ərizə forması əsasında müraciət edilməlidir.
Artıq ödəniş hansı hallarda yaranır?
Artıq ödənilmiş vergi məbləği bir neçə səbəbdən yarana bilər. Dəqiqləşdirilmiş bəyannamə təqdim edildikdə vergi öhdəliyi azala bilər. Ödəniş tapşırığında məbləğin və ya rekvizitlərin səhv göstərilməsi də artıq ödənişə səbəb ola bilər. Bundan başqa, məhkəmə qərarı ilə hesablanmış faiz və ya maliyyə sanksiyası ləğv edildikdə, eləcə də il ərzində ödənilmiş cari vergi məbləğləri yekun vergi öhdəliyini üstələdikdə vergi ödəyicisinin şəxsi hesabında artıq məbləğ yarana bilər.
Artıq ödənilmiş vəsait nə vaxt qaytarılır?
Vergi Məcəlləsində artıq ödənilmiş vəsaitlərin qaytarılması üçün müxtəlif müddətlər müəyyən edilib. Ümumi qaydaya əsasən, artıq ödənilmiş vergilərin, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının qalan hissəsi vergi ödəyicisinin yazılı ərizəsi əsasında 45 gün ərzində qaytarılır. Məcəllənin 179.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan hallarda müddət 20 gün, 179.2-ci maddəsində göstərilən hallarda isə 4 ayadək müəyyən edilir.
Ödəniş tapşırığında rekvizitlərin səhv göstərilməsi və ya ödəniş əməliyyatının yanlış icrası nəticəsində artıq köçürülmüş vəsaitlər üzrə, vergi borcu olmadığı halda, Vergi Məcəlləsinin 87.5-ci maddəsinə əsasən, 20 günlük müddət nəzərdə tutulur. Məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarına münasibətdə isə bu müddət 45 gündür.
Əvvəlcə vergi borcu silinə bilər
Vergi ödəyicisinin artıq ödənişi olduqda, həmin məbləğ birbaşa bank hesabına qaytarılmaya bilər. Vergi Məcəlləsinin 87.1-ci maddəsinə əsasən, artıq ödəniş ilk növbədə digər vergilər, faizlər, maliyyə sanksiyaları və inzibati cərimələr üzrə borcların ödənilməsinə yönəldilə bilər. Vergi ödəyicisinin razılığı ilə qalan məbləğ gələcək vergi öhdəlikləri hesabına da əvəzləşdirilə bilər.
Məsələn, şirkət il ərzində mənfəət vergisi üzrə 39 min manat ödəyib, lakin ilin yekununda faktiki vergi öhdəliyi 27 min manat təşkil edibsə, 12 min manat artıq ödəniş yaranır. Şirkətin digər vergi borcu yoxdursa, müvafiq prosedur tamamlandıqdan sonra həmin məbləğin bank hesabına qaytarılması tələb oluna bilər. Əgər şirkətin əlavə dəyər vergisi üzrə 2 450 manat borcu və 180 manat maliyyə sanksiyası varsa, ümumilikdə 2 630 manat borca yönəldildikdən sonra 9 370 manat qalır.
ƏDV üzrə artıq məbləğlərin qaytarılması
Əlavə dəyər vergisi üzrə əvəzləşdirilən vergi məbləği hesablanmış vergi məbləğindən çox olduqda, fərqin qaytarılması üçün xüsusi qaydalar tətbiq edilir. Vergi Məcəlləsinin 179.1-ci maddəsinə əsasən, hesabat dövründə vergi tutulan dövriyyəsinin azı 50%-i sıfır dərəcə ilə vergiyə cəlb olunan vergi ödəyicilərinə artıq məbləğ ərizənin təqdim edildiyi vaxtdan 20 gün ərzində qaytarılır.
Digər vergi ödəyiciləri üçün isə Vergi Məcəlləsinin 179.2-ci maddəsinə əsasən, artıq məbləğin elektron ərizənin təqdim edilməsindən sonra 4 aydan gec olmayaraq qaytarılması nəzərdə tutulur.
Məsələn, şirkətin hesabat dövründə əvəzləşdirilən ƏDV məbləği 78 min manat, hesablanmış ƏDV-si isə 43 min manatdırsa, 35 min manat fərq yaranır. Bu məbləğin geri qaytarılması müvafiq qanunvericilikdə müəyyən edilmiş prosedur və müddətlər əsasında həyata keçirilir.
Aksiz vergisi üzrə artıq ödənişlər də qaytarıla bilər
Artıq ödənilmiş aksiz vergisinin qaytarılması da qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda mümkündür. Məsələn, spirtli içki istehsalçısı məhsulların markalanması üçün əvvəlcədən 40 min manat aksiz ödəyib, lakin müəssisənin ləğvi zamanı 15 min manatlıq məcburi nişanın istifadə edilmədiyi müəyyən olunubsa, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq həmin məbləğin qaytarılması tələb edilə bilər. Bu, şirkətin digər vergi borclarının olub-olmaması və müvafiq şərtlərin yerinə yetirilməsi nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.
İdxal olunan xammala görə ödənilmiş aksiz vergisinin hazır məhsul üzrə hesablanan aksizdən artıq olduğu hallarda da əvəzləşdirmə və qaytarılma məsələləri Vergi Məcəlləsinin müvafiq müddəalarına əsasən həll edilir. Təkrar ixrac edilən aksizli mallar üzrə isə qaytarılma hüququ konkret əməliyyatın şərtlərindən və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan tələblərdən asılıdır.
Vergi ödəyiciləri nə etməlidir?
Artıq ödənişin yarandığını müəyyən edən vergi ödəyicisi ilk növbədə şəxsi hesab vərəqəsindəki məlumatları yoxlamalı, məbləğin yaranma səbəbini dəqiqləşdirməli və müvafiq ərizə ilə vergi orqanına müraciət etməlidir. Müraciətdən əvvəl digər vergi borclarının olub-olmadığını yoxlamaq da vacibdir. Çünki artıq ödənişin bir hissəsi mövcud borcların bağlanmasına yönəldilə bilər.
Beləliklə, artıq ödənilmiş vergi və maliyyə sanksiyaları vergi ödəyicisinin geri tələb edə biləcəyi vəsaitlərdir. Lakin qaytarılma müddəti və proseduru artıq ödənişin hansı səbəbdən yaranmasından, vergi növündən və Vergi Məcəlləsinin tətbiq olunan maddələrindən asılıdır.
