Azərbaycanda dövlət vəsaitlərinin xərclənməsi sahəsində nəzarət mexanizmləri getdikcə daha sərt və sistemli xarakter alır. 2026-cı ilin ilk iki ayı üzrə açıqlanan göstəricilər göstərir ki, artıq dövlət satınalmalarında yoxlama prosesi formal mərhələni keçərək real müdaxilə alətinə çevrilib. Bu isə həm dövlət qurumları, həm də biznes subyektləri üçün yeni qaydaların formalaşdığını göstərir.
Yanvar-fevral aylarını əhatə edən rəsmi statistikaya əsasən, ümumilikdə 247 satınalma protokolu qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmadığı üçün ləğv edilib. Bu göstərici bütün prosedurların təxminən 24 faizini təşkil edir. Başqa sözlə, hər dörd satınalma prosesindən biri hüquqi və ya texniki səbəblərə görə etibarsız sayılıb. Bu rəqəm təkcə statistik göstərici deyil, həm də sistem daxilində mövcud problemlərin miqyasını ortaya qoyan ciddi siqnaldır.
Protokolların bu qədər yüksək faizlə ləğv olunması bir neçə əsas amillə izah olunur. İlk növbədə, nəzarət mexanizmlərinin sərtləşdirilməsi diqqət çəkir. Müvafiq qurumlar artıq satınalma prosesinin bütün mərhələlərini daha detallı şəkildə yoxlayır və ən kiçik uyğunsuzluqlar belə nəzərdən qaçmır. Digər tərəfdən, satınalan təşkilatlarda peşəkarlıq səviyyəsinin yetərli olmaması da mühüm rol oynayır. Qanunvericilikdə edilən dəyişikliklərin düzgün tətbiq olunmaması texniki səhvlərə səbəb olur və nəticədə protokolların ləğvi ilə yekunlaşır. Bundan əlavə, bəzi hallarda tender şərtlərinin müəyyən iştirakçılara uyğunlaşdırılması və ya rəqabətin süni şəkildə məhdudlaşdırılması cəhdləri də aşkarlanır. Yeni nəzarət yanaşması bu kimi halların qarşısını almağa yönəlib və artıq belə cəhdlər daha tez aşkar olunur.
İlk baxışda bu qədər ləğv proseslərin ləngiməsi kimi görünə bilər. Lakin daha geniş perspektivdən baxdıqda, bu tendensiya sağlam rəqabətin formalaşmasına xidmət edir. Qanunsuz və ya qeyri-şəffaf prosedurların aradan qaldırılması bazarda fəaliyyət göstərən dürüst sahibkarlar üçün daha ədalətli mühit yaradır. Artıq tenderlərdə qalib gəlmək üçün qeyri-rəsmi əlaqələr deyil, real təklifin keyfiyyəti və iqtisadi səmərəliliyi əsas rol oynayır. Eyni zamanda, bu proses dövlət büdcəsinin qorunmasına da müsbət təsir göstərir. Ləğv edilən hər bir şübhəli protokol potensial olaraq səmərəsiz xərclərin qarşısını alır və maliyyə intizamını gücləndirir.
24 faizlik ləğv göstəricisi dövlət satınalmaları sahəsində ciddi transformasiyanın getdiyini göstərir. Bu, sistemin daha şəffaf, hesabatlı və qaydalara əsaslanan modelə keçid etdiyini nümayiş etdirir. Həm dövlət qurumları, həm də tender iştirakçıları üçün əsas mesaj aydındır: qaydalara əməl etmək artıq seçim deyil, zərurətdir.
MONETAR.AZ
