Avropa qış mövsümündən əvvəl qaz anbarlarını doldurmaqda çətinlik çəkir. Bu vəziyyət tədarük uğrunda Asiya ilə rəqabətin güclənməsi fonunda qaz qiymətlərinin son dörd ilin enerji böhranından bəri ilk dəfə meqavat-saat üçün 100 avronu keçməsi riskini artırır. Bu barədə “CNBC” xəbərdarlıq edib.
Avropanın etalon “Dutch TTF” qaz fyuçersləri həftənin əvvəlində meqavat-saat üçün 68 avronu ötərək 2023-cü ilin əvvəlindən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. “Morningstar”ın baş analitiki Tankred Fülop bildirib ki, soyuq qış tədarük məhdudiyyətləri ilə üst-üstə düşərsə, qiymətlər 90-120 avro diapazonuna yüksələ bilər.
“Goldman Sachs” analitiklərinin fikrincə, Yaxın Şərqdən mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ixracı yalnız 2027-ci ilə doğru tədricən bərpa olunarsa, Asiya tələbatını məhdudlaşdırmaq və Avropanın qış mövsümünü problemsiz başa vurmasına imkan yaratmaq üçün qaz fyuçerslərinin qiyməti 100 avrodan yuxarı qalmalı olacaq.
Hazırda Avropada qaz ehtiyatları tarixi baxımdan aşağı səviyyədədir. Hörmüz boğazında gəmiçiliklə bağlı yaranan fasilələr qaz anbarlarının doldurulduğu mövsümdə Qətər kimi əsas Körfəz istehsalçılarından LNG ixracının kəskin azalmasına səbəb olub.
Bundan əlavə, isti yay aylarında kondisionerlərə tələbatın artması, yüksək temperatur səbəbindən atom elektrik stansiyalarında istehsalın azalması və külək enerjisinin zəif olması qaz tələbatını artırıb. Avropa İttifaqında elektrik enerjisi istehsalının təxminən altıda biri qazın payına düşür.
“Gas Infrastructure Europe”un məlumatına görə, Aİ-də qaz anbarlarının doluluq səviyyəsi təxminən 63% təşkil edir. Bu, ilin bu dövrü üçün ən aşağı göstəricilərdən biridir və beşillik orta səviyyədən təxminən 18 faiz bəndi aşağıdır.
“Energy Aspects” şirkətinin Avropa qazı istiqamətinin rəhbəri Mett Drinkuoter hesab edir ki, Avropa qışa xüsusilə pik tələbat günlərində yetərli təhlükəsizlik ehtiyatı olmadan daxil olmaq riski ilə üzləşir. Anbarlardakı qaz azaldıqca onlardan gündəlik çıxarıla biləcək həcm də aşağı düşür.
Bununla yanaşı, Asiyada hava şəraitinin qaz tələbatına təsiri də mühüm amil olacaq. Güclənən El-Ninyo Asiyada qışın başlanğıcının mülayim keçməsinə və tələbatın azalmasına səbəb ola bilər. Lakin bu amil qışın sonlarında havanın normadan daha soyuq keçməsi riskini də artıra bilər.
Avropanın qaz bazarı üçün əsas məsələ Yaxın Şərqdən LNG tədarükünün qış başlamazdan əvvəl əhəmiyyətli həcmdə bərpa olunub-olunmayacağıdır. İxracın nəzərəçarpacaq dərəcədə bərpası Avropaya yanvar və fevral aylarında mümkün şaxtalı dövr üçün daha çox qaz ehtiyatı toplamağa imkan verə bilər. Lakin regiondakı geosiyasi qeyri-müəyyənlik bu ssenarinin reallaşmasını çətinləşdirir.
LNG tədarükü qışa qədər bərpa olunmasa, Avropada qaz qiymətlərinin kəskin yüksəlməsi, istehlakçıların enerji xərclərinin artması və ən pis ssenaridə sənaye müəssisələrinin qaz istehlakına məhdudiyyətlərin tətbiqi riski yaranacaq.
LNG yükləri uğrunda Asiya ilə rəqabətin də güclü qalacağı gözlənilir. Yaxın 12 ay ərzində qlobal qaz təklifində artım məhdud olacaq. Qətərdə yeni layihələrin isə “Wood Mackenzie”nin qiymətləndirməsinə görə, 2027-ci ilin ikinci yarısından əvvəl tam gücə çatması gözlənilmir.
Şirkət həmçinin 2027-ci ilin əvvəlindən Rusiya LNG-sinin bütün idxalına qoyulacaq qadağanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə əlavə təzyiq yaradacağını və regionu “enerji böhranı zonasına yaxınlaşdıracağını” bildirib.
Hazırkı qiymətlər fonunda Avropa ABŞ-dən çevik LNG yüklərinin cəlb edilməsində Asiya qarşısında müəyyən üstünlüyünü qoruyur. Bununla belə, Avropanın daha böyük həcmdə Amerika qazına ehtiyacı olacaq.
Fülopun hesablamalarına görə, Avropaya təxminən 64 milyard kubmetr ABŞ LNG-si lazım olacaq. Bu, ABŞ-nin ümumi LNG ixracının təxminən 77%-nə bərabərdir. Belə həcmdə qazı cəlb etmək üçün Avropanın Asiya alıcılarından əhəmiyyətli dərəcədə daha yüksək gəlirlilik təklif etməsi tələb oluna bilər.
