Neft qiymətlərinin yüksək səviyyədə qalması Çinin neft emalı zavodlarını xammal alışlarında daha ehtiyatlı davranmağa vadar edir. Buna baxmayaraq, analitiklər ölkənin xam neft idxalının yenidən gündəlik 10 milyon barelə yaxınlaşa biləcəyini düşünürlər.
“Bloomberg”in məlumatına görə, dünyanın ən böyük neft idxalçısı olan Çində emal müəssisələrinin alışları son aylarda bazarın əsas diqqət mərkəzindədir. İran müharibəsinin ən gərgin dövründə Çin yanacaq tədarükünü azaltmaqla yanaşı, iri kommersiya ehtiyatlarından istifadə edib. Bu amil neft qiymətlərinin ilkin gözləntilərdən daha aşağı qalmasına kömək edib.
Hazırda əsas sual Çinin 2025-ci ildə qeydə alınan yüksək idxal göstəricilərinə qayıdıb-qayıtmayacağıdır. Lakin mövcud şərtlər belə ssenarinin yaxın perspektivdə reallaşmasını çətinləşdirir.
“Rystad Energy”, “Energy Aspects” və “FGE NexantECA”nın hesablamalarına əsasən, Yaxın Şərqdən neft tədarükünün qismən bərpası və Çin neft emalı zavodlarının yüklənməsinin artması nəticəsində ölkənin xam neft alışları 2026-cı ilin sonunadək gündəlik 1,2 milyon barelə qədər arta bilər.
Bununla belə, hətta optimist proqnozlar belə dördüncü rübdə Çinin gündəlik idxalının 9,9 milyon barel səviyyəsində qalacağını göstərir. Bu isə 2025-ci ildə qeydə alınan 12–13 milyon barellik göstəricidən xeyli aşağıdır.
Çinin idxal iştahasını məhdudlaşdıran əsas amil neftin qiymətidir. Ötən il xam neftin orta qiyməti 70 dollardan aşağı olduğu halda, hazırda qiymətlər 90 dolları ötüb. Bu səviyyə Çin emalçılarının xammal alışlarını azaltması üçün kifayət qədər yüksək hesab olunur.
Problemlər yalnız qiymətlə bağlı deyil. Çin neft emalı zavodlarının bir çoxu Yaxın Şərqdən tədarük olunan orta kükürdlü neft sortlarına uyğunlaşdırılıb. Lakin regionda tədarükün hələ də məhdud və bahalı olması alternativ xammal tapılmasını çətinləşdirir.
Çin alıcıları İraq və Səudiyyə Ərəbistanından neft alışlarını artırmağa çalışsalar da, “Abu Dhabi National Oil Co.” şirkətinin son tenderində bəzi partiyaları əldə edə bilməyiblər.
“Energy Aspects” analitiki Cyanan Sun hesab edir ki, müharibənin uzanması və Yaxın Şərqdən neft axınının tam bərpa olunmaması fonunda yüksək qiymətlər ehtiyatların artırılması kimi əlavə tələbat mənbələrinin meydana çıxmasına imkan vermir.
Onun sözlərinə görə, Çində daxili yanacaq qiymətlərinə tətbiq olunan yuxarı hədd də emal müəssisələrinin bahalaşan xammal xərclərini tam şəkildə istehlakçılara ötürməsinə mane olur.
Çinin neftə olan tələbatı ilə bağlı digər mühüm məsələ nəqliyyat sektorunda elektrikləşmənin sürətlənməsidir.
Müharibə dövründə daha çox çinli sürücünün elektromobillərə keçməsi neft məhsullarına tələbatın müəyyən hissəsinin daimi şəkildə azalmasına səbəb ola bilər. Bu isə xam neft idxalının əvvəlki səviyyələrə qayıtmasını daha da çətinləşdirir.
Bununla belə, Pekinin əlində mühüm üstünlük — böyük həcmdə strateji və kommersiya ehtiyatları qalır.
“Kpler”in məlumatına görə, Çinin neft ehtiyatları may ayında qeydə alınan maksimum səviyyədən təxminən 8% azalıb. Buna baxmayaraq, ölkənin ehtiyatları hazırda təxminən 1,16 milyard barel təşkil edir.
Çinin yaxın aylarda nə qədər neft alacağı böyük ölçüdə Hörmüz boğazından keçən tədarüklərin bərpasından və Yaxın Şərq neftinin dünya bazarına qayıtmasından asılı olacaq.
Boğazdan neft axını müəyyən qədər artsa da, həcmlər hələ müharibədən əvvəlki səviyyənin yalnız bir hissəsidir.
Çinin daxili neft bazarındakı vəziyyət də mühüm rol oynayacaq. Dövlət neft şirkətlərinin maliyyə nəticələri üzrə hesabat mövsümü avqustun 23-də “Sinopec”in nəticələri ilə başlayacaq.
Nəticə etibarilə, Pekinin neft idxalını nə qədər sürətlə artıracağı təkcə qiymətlərdən deyil, həm də Fars körfəzindəki münaqişənin müddətindən və Çinin enerji təhlükəsizliyinə verdiyi prioritetdən asılı olacaq.
“Rystad Energy”nin neft bazarları üzrə vitse-prezidenti Lin Ye hesab edir ki, enerji təhlükəsizliyi Çinin uzunmüddətli münaqişəyə strateji reaksiyasının əsas istiqamətlərindən biri olacaq.
MONETAR.AZ
