Avropa İttifaqının Rusiya mayeləşdirilmiş təbii qazının (LNG) idxalına tam qadağa tətbiq etməyə hazırlaşması ərəfəsində Rusiyanın “Novatek” şirkəti Avropa bazarı üçün nəzərdə tutulan qaz həcmlərini digər regionlara yönəltmək imkanlarını nəzərdən keçirir.
Forbes nəşrinin analitik təhlilinə və “Novatek” şirkətinin İdarə Heyətinin sədri Leonid Mihelsonun XIX Verona Avrasiya İqtisadi Forumunda səsləndirdiyi fikirlərə görə, şirkət Avropa bazarına tədarükün məhdudlaşdırılması halında alternativ satış istiqamətlərindən istifadə etməyə hazırdır.
Təqdim olunan məlumatlara əsasən, Avropa İttifaqının qərarı ilə 25 aprel 2026-cı ildən Rusiya LNG-sinin qısamüddətli, o cümlədən spot müqavilələr üzrə idxalına qadağa tətbiq edilib. 1 yanvar 2027-ci ildən LNG idxalına tam embarqonun, 30 sentyabr 2027-ci ildən isə boru kəməri qazının idxalına tam qadağanın qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulur.
Rusiya qazının Avropaya LNG şəklində tədarükündə “Yamal LNG” layihəsi mühüm yer tutur. Layihənin səhmdarları “Novatek” (50,1%), “TotalEnergies” (20%), Çinin CNPC şirkəti (20%) və İpək Yolu Fondundan (9,9%) ibarətdir.
Məlumatlara görə, 2026-cı ilin üçüncü rübündə bu layihənin payına Rusiyanın LNG ixracının 45%-dən çoxu düşüb. Avropa bazarındakı məhdudiyyətlər fonunda Çin Rusiya LNG-si üçün əsas alternativ istiqamətlərdən biri hesab olunur.
“Siala” analitik agentliyinin məlumatına görə, Rusiya 2026-cı ilin üçüncü rübündə Çinə LNG ixracını əvvəlki dövrlə müqayisədə 2,4 dəfə artıraraq 3,4 milyon tona çatdırıb. Birinci rübdə bu göstərici 1,4 milyon ton təşkil edib.
Bundan başqa, “VMT Consult” ekspertlərinin fikrincə, Rusiya LNG-sinin Yaponiya, Vyetnam, Tailand, Filippin və Banqladeş kimi ölkələrə yönəldilməsi də mümkün variantlar arasındadır.
Bununla belə, bazarın genişləndirilməsi yalnız tələbatdan asılı deyil. Təqdim olunan məlumatlara görə, Hindistan, Pakistan, İndoneziya və Banqladeş kimi ölkələr ucuz Rusiya qazına maraq göstərsələr də, ABŞ-ın sanksiya və ticarət təzyiqləri birbaşa alış imkanlarını məhdudlaşdırır.
Rusiya LNG-sinin Avropadan Asiyaya yönəldilməsi qarşısında duran əsas problemlərdən biri logistika və ixtisaslaşmış tanker çatışmazlığıdır.
Qaz tankerləri Yamal yarımadasındakı Sabetta limanından yola düşür. Qış aylarında Şimal Dəniz Marşrutu ilə daşımalar yüksək buz sinfinə malik gəmilər və atom buzqıranlarının müşayiətini tələb edə bilər.
Alternativ olaraq, gəmilər Avropa və Afrika ətrafından keçməklə Asiyaya çata bilərlər. Bu marşrut üzrə bir reys 16–20 gün çəkə bilər. Avropaya daşınma isə təxminən 8–10 gün davam edir.
Səfər müddətinin uzanması tankerlərin dövriyyəsini zəiflədir və eyni həcmdə qazın daşınması üçün daha çox gəmi tələb edir. Buna görə də “Novatek”in Asiya bazarına əlavə həcm yönəltməsi ARC7 sinifli, buz şəraitində üzmək üçün nəzərdə tutulmuş LNG tankerlərinə tələbatı artıra bilər.
2026-cı ilin oktyabrına aid təqdim olunan göstəricilərə əsasən, Avropanın TTF qaz bazarında qiymət 90 avro/MVt·saat səviyyəsinə yüksəlib. Bu, 1 000 kubmetr üçün təxminən 1 060 dollara bərabərdir.
Asiya bazarının əsas göstəricilərindən olan JKM indeksi isə 29,6 dollar/MMBtu səviyyəsində qərarlaşıb. Bu qiymət 1 000 kubmetr qaz üçün təxminən 1 074 dollara uyğun gəlir.
Proqnozlara görə, 2026-cı ilin dekabrı və 2027-ci ilin yanvarında Yaxın Şərqdə nəqliyyat problemləri və Körfəz regionunda logistika çətinlikləri qaz qiymətlərini 1 000 kubmetr üçün 1 200 dollar həddindən yuxarı qaldıra bilər. Bu, proqnoz xarakterli qiymətləndirmədir və faktiki qiymətlər bazar şəraitindən asılı olacaq.
Rusiya qazının Avropaya tədarükünün azalması regionu alternativ mənbələrə, xüsusilə ABŞ-dan LNG alışlarına daha çox yönəldə bilər. Yaxın Şərq istehsalçılarının əlavə ixrac imkanlarının məhdudluğu isə bu prosesdə rəqabəti gücləndirə bilər.
Rusiya LNG-sinin Avropa bazarından çıxması qlobal qaz ticarətində marşrutların və alıcılar arasında rəqabətin yenidən formalaşmasına səbəb ola bilər. Avropa alternativ tədarükçülər axtararkən Rusiya şirkətləri Asiyada yeni alıcılar tapmağa çalışacaq.
Enerji qiymətlərinin yüksək qalması Avropada istehsal və logistika xərclərinə, eləcə də inflyasiyaya əlavə təzyiq yarada bilər. Bu şəraitdə mərkəzi bankların faiz siyasəti ilə bağlı qərarları da enerji bazarındakı dəyişikliklərdən təsirlənə bilər.
“Novatek” üçün əsas məsələ Avropa bazarından çıxarılan həcmləri alternativ istiqamətlərə nə dərəcədə sürətlə və hansı xərclərlə yönəldə biləcəyidir. Asiya bazarlarında tələbatın mövcudluğu imkanlar yaratsa da, uzun daşınma marşrutları, tanker ehtiyacı və geosiyasi məhdudiyyətlər bu strategiyanın iqtisadi səmərəliliyini müəyyən edən əsas amillər olacaq.
MONETAR.AZ
