Tramp Fransanı şərablara 100 faizlik rüsumla hədələyib

Tramp Fransanı şərablara 100 faizlik

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Vaşinqton və Paris arasında yeni bir iqtisadi müharibənin anonsunu verib. "New York Post" qəzetinə verdiyi eksklüziv müsahibədə Tramp, Fransanın Amerika texnologiya nəhənglərinə tətbiq etdiyi 3%-lik rəqəmsal xidmət vergisini ("GAFAM vergisi") dərhal ləğv etməyəcəyi təqdirdə, ABŞ-a ixrac olunan bütün fransız şərabları və şampan məhsullarına 100%-lik gömrük rüsumu tətbiq edəcəyini bəyan edib.

Tramp bu ultimatumu şəxsən Fransa Prezidenti Emmanuel Makrona çatdırdığını bildirib. Ağ Ev rəhbərliyi açıq şəkildə bəyan edib ki, ABŞ korporasiyaları artıq “uğursuz xarici iqtisadiyyatları ədalətsiz vergilər və cərimələr hesabına maliyyələşdirməyəcək”. Fransanın Evian-le-Ben şəhərində keçirilən G7 (Böyük Yeddilik) sammiti fonunda ortaya çıxan bu gərginlik, Fransa rəsmilərinin ötən həftə "məsələ həll olundu" bəyanatlarını tamamilə alt-üst edib və rəsmi Vaşinqton tərəfindən qəti şəkildə təkzib olunub.

2019-cu ildən qüvvədə olan qanuna əsasən, Fransa Alphabet (Google), Amazon, Meta və Apple kimi Amerika nəhənglərinin ölkə daxilində qazandığı rəqəmsal gəlirlərdən 3% vergi tutur. Fransa Maliyyə Nazirliyinin rəsmi hesabatına görə, bu vergi təkcə 2025-ci ildə Paris büdcəsinə təxminən 700 milyon dollar xalis vəsait qazandırıb.

Trampın cavab zərbəsi Fransa iqtisadiyyatının ən strateji və simvolik sektorunu hədəf alıb. ABŞ, fransız şərablarının qlobal satışının beşdə birini (20%) təkbaşına qəbul edir və bu ixracın illik dövriyyəsi 2 milyard dollardan çoxdur. 100%-lik rüsum fransız şərablarının ABŞ-da qiymətini ikiqat artıraraq sənayeni çökdürə bilər.

Vaşinqtonun təzyiqləri nəticəsində Fransa bu vergini saxlayan azsaylı ölkələrdən biridir. Kanada 2025-ci ildə analoji vergidən rəsmən imtina edib, İtaliya isə geri addım atmağı nəzərdən keçirir. Böyük Britaniya isə bu vergini yalnız ABŞ ilə genişmiqyaslı azad ticarət sazişi danışıqları çərçivəsində masada saxlayır.

Xarici təhdidlərə rəğmən, Fransa daxilində fiskal gərginlik yüksəkdir. Ötən ilin oktyabrında Fransa Milli Assambleyası daxili büdcə kəsirini bağlamaq üçün bu vergi dərəcəsini 3%-dən 6%-ə qaldırmağa səs vermişdi (ilkin təklif hətta 15% idi). Hökumət bu qərarı çətinliklə bloklasa da, daxili siyasi təzyiq qalmaqdadır.

İqtisadi nəzəriyyə və korporativ maliyyə baxımından bu qarşıdurma "rəqəmsal suverenlik" (digital sovereignty) ilə ABŞ-ın "yeni merkantilist" (neo-mercantilist) ticarət siyasətinin birbaşa toqquşmasıdır. Münaqişənin dərin makroiqtisadi analizi iki mühüm faktoru ortaya qoyur:

1. Vergi Yurisdiksiyası Böhranı (Asymmetry of Digital Taxation)

Ənənəvi beynəlxalq vergi hüququ şirkətlərin fiziki varlığına (məsələn, zavod və ya ofis) əsaslanır. Lakin Silikon Vadisi şirkətləri Fransada fiziki aktivləri olmadan, rəqəmsal platformalar vasitəsilə milyonlar qazanırlar. Fransa daxili bazarı qorumaq və əlavə gəlir əldə etmək üçün bu vergini zəruri hesab edir. ABŞ isə bunu birbaşa Amerika intellektual mülkiyyətinə və texnoloji üstünlüyünə qarşı diskriminasiya (unfair targeting) kimi qiymətləndirir.

2. Assimetrik Tarif Strategiyası (Tariff Leverage)

Tramp Administrasiyası qeyri-rəqəmsal real sektor aktivlərindən (kənd təsərrüfatı və lüks mallar) rıçaq kimi istifadə edir. Texnologiya sektorundakı mübahisəni həll etmək üçün şərab sektorunun hədəf seçilməsi, Fransa daxilində güclü aqrar lobbini (fermerləri və şərab istehsalçılarını) Makron hökumətinə qarşı qaldırmaq məqsədi daşıyır.

Əgər rəsmi Paris geri addım atmasa, bu rüsumlar təkcə fransız şərabçılarına zərbə vurmaqla qalmayacaq, həm də ABŞ-ın daxili lüks istehlak bazarında inflyasiyanı tetikləyəcək və transatlantik ticarət dövriyyəsində (G7 daxilində) ciddi parçalanmaya səbəb olacaq.

MONETAR.AZ