“Wall Street Journal”ın məlumatına görə, Tehranın qlobal maliyyə sistemindən təcrid edilməsinə yönəlmiş sanksiyalara baxmayaraq, İranla əlaqəli milyardlarla dollar hər il ABŞ banklarının klirinq hesablarından keçir. Qəzetin Qərb rəsmiləri və tədqiqatçılarına istinadən yaydığı məlumata görə, İran xarici vasitəçilərdən istifadə etməklə ABŞ maliyyə sisteminə dolayı çıxış əldə edir.
İran ABŞ bankları ilə müxbir münasibətlərə malik xarici şirkətlər və maliyyə institutları vasitəsilə dollar əməliyyatları həyata keçirə bilir. Qondarma şirkətlər və valyutadəyişmə məntəqələri vəsaitlərin İran mənşəli olduğunu gizlədərək onların sonradan ABŞ bankları vasitəsilə hesablaşmalardan keçməsinə imkan yaradır.
Problemin miqyası da kifayət qədər böyükdür. “Wall Street Journal”ın məlumatına görə, ABŞ Maliyyə Nazirliyi 2024-cü ildə Amerika banklarından keçən təxminən 9 milyard dollar həcmində İran vəsaiti müəyyən edib.
Vaşinqton İranın maliyyə imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş “Operation Economic Outcast” kampaniyası çərçivəsində banklara nəzarəti gücləndirir. ABŞ maliyyə institutlarına İranın kölgə bankçılığı şəbəkələri ilə əlaqəli ola biləcək əməliyyatların daha ciddi yoxlanılması tövsiyə olunur.
Bu siyasətin son nümunələrindən biri avqustun 28-də ABŞ Maliyyə Nazirliyinin “Banque Misr”in BƏƏ-dəki filialına qarşı atdığı addımdır. ABŞ tərəfi həmin filialın 2024-cü ilin yanvarından 2026-cı ilin iyununa qədər İranın kölgə bankçılığı şəbəkəsi ilə potensial əlaqəli 103 şirkət üçün təxminən 1,8 milyard dollar həcmində əməliyyat emal etdiyini bildirib. Maliyyə Nazirliyi filialın ABŞ maliyyə institutlarındakı müxbir hesablarına çıxışının məhdudlaşdırılmasını təklif edib.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, “Banque Misr”in BƏƏ filialının üç Amerika bankında dollar hesabları olub. Bankların adları açıqlanmasa da, “Banque Misr”in saytında müxbir banklar sırasında “JPMorgan Chase” və “Citigroup” göstərilir. Hər iki bank ABŞ Maliyyə Nazirliyinin qərarı ilə bağlı şərh verməyib.
İranın maliyyə şəbəkəsinin Honkonq və Dubay kimi yurisdiksiyalarda fəaliyyət göstərən qondarma şirkətlər və valyutadəyişmə məntəqələrindən istifadə etdiyi bildirilir. Bu strukturlar ABŞ bankları ilə müxbir əlaqələri olan xarici maliyyə institutları vasitəsilə dollar əməliyyatları həyata keçirə və vəsaitlərin İranla əlaqəsini gizlədə bilirlər.
Bu vəziyyət Vaşinqtonu mürəkkəb seçim qarşısında qoyur. Nəzarətin gücləndirilməsi İranın maliyyə vəsaitlərinin hərəkətini çətinləşdirə bilər. Lakin müxbir bankçılığa həddindən artıq sərt məhdudiyyətlərin tətbiqi qanuni beynəlxalq ödənişləri də poza və ölkələri dollar əvəzinə alternativ valyutalardan istifadəni artırmağa sövq edə bilər.
İran ABŞ nəzarətindən yayınmaq üçün Çin yuanından və kriptovalyutalardan istifadəsini genişləndirir. Bununla belə, ölkənin bəzi ticarət əməliyyatları, texnologiya alışları və digər beynəlxalq hesablaşmalar üçün hələ də dollara ehtiyacı qalır.
MONETAR.AZ
