Dünya üzrə bəzi ölkələr üçün turizm sadəcə xidmət sektoru deyil, iqtisadiyyatın əsas dayağı hesab olunur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Turizm Təşkilatının (UN Tourism) məlumatları əsasında hazırlanan yeni araşdırma turizmdən ən çox asılı olan iqtisadiyyatları ortaya qoyub. Araşdırmaya görə, Andorra dünyanın turizmdən ən çox asılı ölkəsidir. Bu ölkədə turizm gəlirləri ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 71,8 faizini təşkil edir.
İlk sıralarda ada ölkələri üstünlük təşkil edir
Siyahıda ikinci yerdə Aruba qərarlaşıb. Burada turizmin ÜDM-də payı 70,3 faizdir. Makao Xüsusi İnzibati Bölgəsi isə 70 faiz göstərici ilə üçüncü olub.
Maldiv adaları da turizmdən ciddi asılı olan ölkələr sırasındadır. Burada sektor iqtisadiyyatın 68 faizini formalaşdırır.
Ən çox turizm asılılığı olan ölkələr:
- Andorra – 71,8%
- Aruba – 70,3%
- Makao – 70%
- Maldiv adaları – 68%
- Seyşel adaları – 55,4%
- Sent-Lüsiya – 51%
- Antiqua və Barbuda – 39,9%
- Baham adaları – 34,1%
- Kabo-Verde – 27,9%
- Qrenada – 26,2%
Araşdırma göstərir ki, siyahıda əsasən kiçik ada dövlətləri və mikroiqtisadiyyatlar üstünlük təşkil edir.
Böyük iqtisadiyyatlarda vəziyyət fərqlidir
ABŞ və Çin kimi iri iqtisadiyyatlarda turizmin ÜDM-də payı nisbətən aşağıdır. Bunun əsas səbəbi həmin ölkələrdə texnologiya, sənaye, maliyyə və daxili istehlak sektorlarının iqtisadiyyatda üstün mövqeyə malik olmasıdır.
Ekspertlər bildirirlər ki, kiçik ölkələrdə alternativ inkişaf imkanlarının məhdud olması turizmi əsas gəlir mənbəyinə çevirir. Xüsusilə otelçilik, restoran, nəqliyyat və ticarət sektorları turizmdən birbaşa asılı vəziyyətdədir.
BƏƏ böyük iqtisadiyyatlar arasında seçilir
Böyük iqtisadiyyatlar arasında ən diqqətçəkən ölkələrdən biri Birləşmiş Ərəb Əmirlikləridir. Burada turizm ÜDM-in 10 faizdən çoxunu təmin edir.
Portuqaliya və Yunanıstan da beynəlxalq turist axını hesabına turizmdən yüksək gəlir əldə edən ölkələr sırasındadır.
Turizmin üstünlükləri və riskləri
Mütəxəssislərin fikrincə, turizm ölkələrə valyuta axını yaradır, məşğulluğu artırır və infrastruktur layihələrinin inkişafını sürətləndirir.
Bununla yanaşı, turizmdən yüksək asılılıq ciddi risklər də yaradır. COVID-19 pandemiyası dövründə sərhədlərin bağlanması və uçuşların dayanması bir çox turizm ölkələrində iqtisadi böhran yaradıb.
Ətraf mühitə təsirlər də əsas problemlərdən biri hesab olunur. Həddindən artıq turizm ekosistemlərə, yaşayış xərclərinə və ictimai infrastruktura əlavə yük yaradır.
Ölkələr yeni çıxış yolları axtarır
Hazırda bir sıra turizm yönümlü ölkələr iqtisadiyyatlarını şaxələndirməyə çalışırlar. Hökumətlər daha yüksək gəlir gətirən turizm növlərinin və rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına üstünlük verirlər.
Lakin ekspertlər qeyd edirlər ki, kiçik əraziyə və məhdud resurslara malik ölkələr üçün sənaye və texnologiya sektorlarını genişləndirmək asan deyil. Bu səbəbdən turizm uzunmüddətli perspektivdə həmin dövlətlərin əsas iqtisadi dayağı olaraq qalacaq.
