ABŞ və İran arasında hərbi gərginliyin yenidən artması fonunda qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz (MTQ) tədarükünün təhlükə altına düşəcəyi ilə bağlı narahatlıqlar Avropada təbii qaz qiymətlərinin kəskin bahalaşmasına səbəb olub. Çərşənbə günü Avropa qaz bazarında qiymətlər son üç aydan çox müddətin ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib.
Niderlandın TTF (Title Transfer Facility) virtual ticarət platformasında növbəti ay üzrə baza qaz fyuçerslərinin qiyməti 3% artaraq hər meqavat-saat üçün 54,40 avroya çatıb. Bu, martın 30-dan bəri qeydə alınan ən yüksək göstəricidir. Böyük Britaniyada analoji qaz müqavilələri də gün ərzində təxminən 3% bahalaşaraq Avropa enerji bazarındakı ümumi yüksəliş tendensiyasını əks etdirib.
Son bahalaşma Avropa qaz bazarını mart ayının sonunda Yaxın Şərqdə münaqişənin ilk mərhələsində müşahidə olunan yüksək dəyişkənlik səviyyəsinə geri qaytarıb. İyun ayında diplomatik təmasların yaratdığı nisbi sabitlik son hərbi eskalasiya nəticəsində yenidən aradan qalxıb.
Bazarda narahatlıq ABŞ Prezidenti Donald Trampın İran limanlarına qarşı dəniz blokadasının bərpası barədə qərarından sonra daha da güclənib. Vaşinqton, həmçinin Tehran diplomatik danışıqlara qayıtmayacağı təqdirdə, gələn həftə İran ərazisində enerji və nəqliyyat infrastrukturu da daxil olmaqla bir sıra mülki obyektlərə zərbələr endirilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
ABŞ administrasiyası Hörmüz boğazından keçən gəmilər üçün əvvəllər müzakirə olunan 20 faizlik təhlükəsizlik rüsumunu tətbiq etməsə də, bölgədə hərbi əməliyyatların genişlənməsi ehtimalı enerji bazarlarında risklərin yüksək olaraq qalmasına səbəb olur.
Analitiklərin fikrincə, Avropa üçün əsas risk qlobal MTQ tədarükünün mühüm hissəsinin daşındığı Hörmüz boğazının fəaliyyətində yarana biləcək fasilələrlə bağlıdır. Bu strateji marşrutda hər hansı məhdudiyyət qlobal qaz bazarında təklifin azalmasına və qiymətlərin daha da yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Mövcud vəziyyət Avropa üçün xüsusilə həssas dövrə təsadüf edir. Hazırda region qış mövsümünə hazırlıq məqsədilə yeraltı qaz anbarlarını doldurma prosesini davam etdirir. Ehtiyat səviyyələrinin mövsümi hədəflərdən geri qalması fonunda Yaxın Şərqdən tədarükün azalması Avropa ölkələrini ABŞ və Qərbi Afrikadan mövcud olan məhdud həcmdə spot MTQ yükləri uğrunda Asiya alıcıları ilə daha sərt rəqabət aparmağa məcbur edə bilər.
MONETAR.AZ
