“UBS” investisiya bankının iqtisadçısı Maëlle Kieverin bazar ertəsi dərc olunan hesabatına əsasən, Böyük Britaniya Yaxın Şərqdə davam edən hərbi münaqişənin yaratdığı enerji şokunun tam təsirləri ilə hələ üzləşməyib. Bununla belə, ölkənin qaz anbarlarının doluluq səviyyəsinin 40%-dən aşağı olması və topdansatış enerji qiymətlərinin kəskin artması iqtisadiyyatı uzunmüddətli böhran qarşısında həssas vəziyyətə salır.
Münaqişənin başlanmasından keçən doqquz ay ərzində enerji qiymətləri yüksək səviyyədə qalır, bəzi neft məhsullarının qiymətləri isə 2022-ci ildə qeydə alınmış tarixi maksimumları ötüb. Buna baxmayaraq, iqtisadi artım və hökumətin müdaxilələri böhranın istehlakçılara təsirini müəyyən qədər yumşaldıb.
Böyük Britaniya iqtisadiyyatı 2026-cı ildə son illərin ən yüksək artım tempini nümayiş etdirir. İnflyasiyanın yüksəlməsində əsas rol enerji komponentinə məxsusdur. Bu vəziyyət İngiltərə Bankına faiz dərəcələrini vaxtından əvvəl artırmaqdan hələlik çəkinməyə imkan verir. Hökumətin elektrik enerjisinə tətbiq olunan ƏDV dərəcəsini azaltması da ev təsərrüfatlarının xərclərini müəyyən qədər məhdudlaşdırıb.
Neft qiymətlərindəki dəyişikliklər yanacaqdoldurma məntəqələrində eyni sürətlə əks olunmur. Bunun səbəblərindən biri istehlakçıların xam neft deyil, emal olunmuş yanacaq məhsulları alması, digər amil isə kommunal xidmət tariflərinin tənzimlənməsidir.
“UBS” analitiklərinin diqqət çəkdiyi əsas problemlərdən biri qaz anbarlarındakı ehtiyatların aşağı səviyyədə olmasıdır. Britaniyanın qaz anbarlarının doluluq göstəricisi 40%-dən aşağıdır ki, bu da son dörd ilin müvafiq dövrü üzrə orta göstəricidən təxminən iki dəfə azdır. Avropanın digər ölkələrində də ehtiyatların məhdud olması regionun mümkün tədarük fasilələrini kompensasiya etmək imkanlarını zəiflədir.
Bankın qiymətləndirməsinə görə, münaqişənin uzanması halında ən real risk uzunmüddətli enerji çatışmazlığı və qiymətlərin vaxtaşırı kəskin yüksəlməsidir. Avropa ilə Asiya arasında mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) uğrunda rəqabətin güclənməsi topdansatış qiymətlərini daha da artıra bilər. Bu bahalaşma isə Böyük Britaniyada enerji qiymətləri üçün tətbiq olunan tavan mexanizmi vasitəsilə nəticədə ev təsərrüfatlarının kommunal ödənişlərinə təsir göstərə bilər.
Enerji qiymətlərinin uzun müddət yüksək qalması əməkhaqqı ilə inflyasiya arasında əlavə təzyiq də yarada bilər. Alıcılıq qabiliyyətinin azalmasına qarşı işçilərin daha yüksək maaş tələb etməsi əməkhaqqı artımını sürətləndirə bilər. İqtisadi artım zəifləsə belə, bu proses İngiltərə Bankını inflyasiyanı cilovlamaq üçün faiz dərəcələrini artırmağa məcbur edə bilər.
“UBS” analitikləri enerji təchizatında fiziki çatışmazlıq ehtimalını hələlik aşağı qiymətləndirirlər. Onların fikrincə, belə bir ssenarinin reallaşması üçün enerji infrastrukturuna genişmiqyaslı zərər kimi ciddi hadisələr baş verməlidir.
Bununla belə, inflyasiya gözləniləndən daha uzun müddət yüksək qalsa, Böyük Britaniyada faiz dərəcələri bazarların hazırda proqnozlaşdırdığından daha yüksək səviyyəyə qalxa bilər.
Belə şəraitdə “UBS” orta və uzunmüddətli yüksək keyfiyyətli dövlət və korporativ istiqrazları cəlbedici investisiya aləti hesab edir. Bu istiqrazlar hazırda yüksək gəlirlilik təklif edir və enerji şoku zəiflədikdən sonra qiymətlərinin artması hesabına investorlara əlavə qazanc imkanı yarada bilər.
Britaniyanın enerji bazarındakı vəziyyət qlobal iqtisadiyyat üçün də risklər yaradır. Yaxın Şərqdəki münaqişə və tədarük marşrutlarında mümkün fasilələr enerji inflyasiyasını gücləndirə, mərkəzi bankların faiz siyasətini çətinləşdirə və həm müəssisələrin, həm də ev təsərrüfatlarının xərclərini artıra bilər.
MONETAR.AZ
