Fars körfəzində ABŞ-İran müharibəsinin alovlanması və Hörmüz Boğazının blokadası qlobal enerji sistemini sarsıdarkən, xammal bazarlarında gözlənilməz bir geosiyasi təzad yaranıb. Reuters agentliyinin təhlilinə görə, Qərbin ağır sanksiyaları altında olan Rusiya, Yaxın Şərqdən kəsilən neft və qaz tədarükünün yerini dolduraraq qlobal bazarlarda "sabitləşdirici faktor" və "təhlükəsizlik klapanı" rolunu oynamağa başlayıb.
Qərb siyasətçiləri qlobal defisit və kəskin qiymət şoklarının qarşısını almaq üçün sanksiya tətbiq etdikləri ölkənin resurslarına göz yummaq, hətta bəzi məhdudiyyətləri müvəqqəti yumşaltmaq məcburiyyətində qalıblar.
ABŞ-ın Rusiya neftinə tətbiq etdiyi bəzi məhdudiyyətləri müvəqqəti olaraq asanlaşdırması Moskvaya ixrac imkanlarını maksimuma çatdırmaq şansı verib. Kpler analitik şirkətinin 2026-cı ilin 1 yanvar – 11 may dövrünü əhatə edən rəsmi hesabatı Rusiyanın xammal bazarlarındakı sıçrayışını aydın göstərir:
-
Mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG): İxrac 12,3% artaraq 13,4 milyon tona çatıb və tarixi rekord vurub.
-
Neft və kondensat: Tədarük 2,2% artaraq 91,3 milyon ton təşkil edib. Bu, 2023-cü ildən bəri qeydə alınan ən yüksək çoxillik maksimumdur.
-
Kömür tədarükü: İxrac həcmi 3% artımla 34 milyon tona yüksəlib.
Yaxın Şərqdə energetika infrastrukturunun vurulması regionun qlobal bazara çıxardığı LNG həcmini 16,2 milyon ton kimi kəskin səviyyədə azaldıb. Bu böyük boşluq iki nəhəng tərəfindən kompensasiya edilib:
-
ABŞ: İxracını +9,2 milyon ton artırıb.
-
Rusiya: İxracını +1,5 milyon ton artırıb.
Bu kompensasiya sayəsində Rusiyanın qlobal LNG bazarındakı payı 8,4%-ə yüksəlib (2022-ci ildən bəri ən yüksək göstərici). Nəticədə, xüsusilə çətin vəziyyətdə qalan Asiya bazarında spot LNG qiymətləri mart ayında qeyd olunan üç illik zirvədən sonra təxminən 1 milyon BTU üçün 10 dollar ucuzlaşaraq nisbətən sabitləşib.
Mövcud vəziyyət Vaşinqton və Brüssel qarşısında həlli çətin olan ciddi siyasi və iqtisadi dilemma qoyur.
Rusiya xammalı qlobal bazarları real iflicdən xilas edir, lakin eyni zamanda bu axın Moskvaya milyardlarla dollar həcmində əlavə mühüm gəlir qazandırır. Enerji marşrutlarının sürətlə Asiya bazarlarına yönəlməsi Rusiyanın qlobal sistemdəki mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
Böhran reallığı bir daha sübut edir ki, qlobal iqtisadiyyat üçün kritik anlarda resursun siyasi statusu və ya kim tərəfindən satılması deyil, onun fiziki varlığı və əlçatanlığı ön plana çıxır. Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, Rusiya ixracının tamamilə dayandırılması barədə hər hansı kəskin qərar neft və qaz qiymətlərini idarəolunmaz həddə qaldıra bilər.
MONETAR.AZ
