Dünyada hər il çıxarılan metal və mineral xammalın həcmi kəskin fərqlənir. 2025-ci ildə dəmir filizinin hasilatı təxminən 2,6 milyard ton olduğu halda, qızıl hasilatı cəmi 3 300 ton təşkil edib. Bununla belə, az həcmdə çıxarılan bəzi metallar yüksək iqtisadi və texnoloji əhəmiyyət daşıyır.
Monetar.az ABŞ Geoloji Xidmətinin (USGS) 2026-cı il üzrə məlumatları əsasında 2025-ci ildə dünyada hasil edilən 35 metal və metal xammalının həcmini müqayisə edib.
Məlumata görə, araşdırmaya daxil edilən məhsulların ümumi həcmi təxminən 2,8 milyard ton olub. Bunun təxminən 93%-i dəmir filizinin payına düşüb.
2025-ci ildə əsas sənaye metallarının hasilatı belə olub:
- Dəmir filizi - 2,6 milyard ton
- Alüminium - 74 milyon ton
- Xrom filizi və konsentratları - 51 milyon ton
- Mis - 23 milyon ton
- Manqan - 20 milyon ton
- Sink - 13 milyon ton
- Titan - 9,8 milyon ton
- Qurğuşun - 4,5 milyon ton
- Nikel - 3,9 milyon ton
Dəmir filizi əsasən polad istehsalında istifadə olunur. Alüminium avtomobil sənayesi, tikinti, qablaşdırma və elektrik ötürücü xətlər üçün əhəmiyyətlidir. Mis isə elektrik kabelləri, elektronika və sənaye avadanlıqlarının istehsalında geniş tətbiq edilir.
Müasir texnologiyalarda istifadə edilən bəzi metalların hasilatı ümumi istehsal həcmi ilə müqayisədə az olsa da, onların əhəmiyyəti artır.
2025-ci ildə bu kateqoriyaya daxil olan məhsulların hasilatı belə olub:
- Nadir torpaq elementləri - 390 min ton
- Kobalt - 310 min ton
- Litium - 290 min ton
- Qalay - 290 min ton
- Molibden - 260 min ton
- Niobium - 112 min ton
- Volfram - 85 min ton
- Gümüş - 26 min ton
- Qızıl - 3 300 ton
- Platin - 170 ton
- Palladium - 190 ton
Litium hasilatı 2020-ci ildəki təxminən 82 500 tondan 2025-ci ildə 290 min tona yüksəlib. Beləliklə, beş il ərzində istehsal 3,5 dəfəyə yaxın artıb. Bu artım əsasən enerji saxlama sistemlərinə və təkrar doldurulan batareyalara tələbatın yüksəlməsi ilə əlaqələndirilir.
Nadir torpaq elementləri elektrik mühərriklərinin, külək turbinlərinin və digər qabaqcıl texnologiyaların istehsalında istifadə olunur. Kobalt isə müəyyən növ batareyaların əsas komponentlərindən biridir.
Araşdırma göstərir ki, hasilat həcmi metalın iqtisadi əhəmiyyətini tam əks etdirmir. Məsələn, 2025-ci ildə dünyada 3 300 ton qızıl çıxarıldığı halda, gümüş hasilatı 26 min ton, mis hasilatı isə 23 milyon ton olub.
Buna baxmayaraq, qızılın nadirliyi, zərgərlikdə və investisiya məqsədilə istifadəsi onun yüksək dəyərini qoruyur. Platin və palladium da az həcmdə hasil edilməsinə baxmayaraq, avtomobillərin katalitik sistemlərində və sənayedə mühüm rol oynayır.
