Yaxın Şərqdə davam edən gərginlik 2026-cı ildə dünya iqtisadiyyatının əsas qeyri-müəyyənlik amillərindən biri olaraq qalır. Ekspertlərin fikrincə, ABŞ və İran arasındakı qarşıdurmanın gedişi, eləcə də Hörmüz boğazının vəziyyəti qlobal bazarlara, enerji qiymətlərinə və iqtisadi artım tempinə ciddi təsir göstərə bilər.
Analitiklərin qiymətləndirmələrinə görə, əsas risklər enerji təchizatında fasilələr, xammal qiymətlərinin yüksəlməsi və inflyasiyanın yenidən sürətlənməsi ilə bağlıdır.
Yaxın Şərqdəki qarşıdurma artıq qlobal iqtisadiyyatda təklif şokuna səbəb olub. Neft, qaz, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və gübrə daşımalarında yaranan problemlər xammal bazarlarında qiymət artımına gətirib çıxarıb.
İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) məlumatına görə, fevral-may ayları ərzində Asiyada qaz qiymətləri 80 faizdən çox, Avropada isə 40 faizdən çox artıb. Brent markalı neftin qiyməti təxminən 30 faiz, gübrə qiymətləri isə 25 faiz yüksəlib.
Ekspertlərin əsas ssenarisinə görə, Yaxın Şərqdəki gərginlik tədricən zəifləyə, ABŞ və İran arasında danışıqlar davam edə və Hörmüz boğazında nəqliyyat bərpa oluna bilər. Bu halda neft qiymətlərinin aşağı düşəcəyi, lakin münaqişədən əvvəlki səviyyələrdən yüksək qalacağı gözlənilir.
Daha müsbət ssenaridə enerji qiymətlərinin sürətlə ucuzlaşması, inflyasiyanın zəifləməsi və mərkəzi bankların pul siyasətini yumşaltması mümkündür. Bu vəziyyətdə Avropa və Asiya ölkələrinin, eləcə də iqtisadi dövrlərdən asılı sahələrin üstünlük qazana biləcəyi qeyd olunur.
Mənfi ssenariyə əsasən isə, danışıqlar nəticəsiz qalarsa, Hörmüz boğazı yenidən bağlanarsa və hərbi əməliyyatlar bərpa olunarsa, enerji və xammal təchizatında ciddi problemlər yarana bilər. Bu halda dünya iqtisadi artımının 2026-cı ildə 1,3–2,1 faiz aralığına qədər zəifləyə biləcəyi proqnozlaşdırılır.
Dünya iqtisadiyyatı üçün artım gözləntiləri
Dünya Bankının iyun proqnozuna əsasən, 2026-cı ildə qlobal əmtəə qiymətlərinin orta hesabla 22 faiz artacağı gözlənilir. Brent neftinin orta illik qiymətinin 94 dollar/barel səviyyəsində olacağı, 2027-ci ildə isə 76 dollara enəcəyi ehtimal edilir.
Beynəlxalq qiymətləndirmələrə görə, dünya iqtisadiyyatının artım tempi 2025-ci ildəki 2,9 faizdən 2026-cı ildə 2,5 faizə enə bilər.
OECD-nin proqnozuna əsasən, 2026-cı ildə ABŞ iqtisadiyyatının artımı 2 faizə, Avrozonanın artımı 0,8 faizə, Çin iqtisadiyyatının artımı isə 4,5 faizə qədər zəifləyə bilər.
Daha uzunmüddətli qarşıdurma ssenarisində isə OECD qlobal artımın 2026-cı ildə 2,1 faizə, 2027-ci ildə isə 1,8 faizə enəcəyini gözləyir.
İnvestorlar üçün hansı sahələr önə çıxa bilər?
Ekspertlər bildirirlər ki, mövcud qeyri-müəyyənlik şəraitində investorların strategiyası risk səviyyəsindən asılı olaraq dəyişməlidir.
Daha ehtiyatlı investorlar üçün qızıl və qısamüddətli ABŞ dövlət istiqrazları kimi qoruyucu aktivlər ön plana çıxır. Faiz dərəcələrinə bağlı gəlir gətirən alətlər də risklərin azaldılması baxımından maraqlı hesab olunur.
Daha yüksək risk qəbul edən investorlar üçün enerji sektoru diqqət mərkəzindədir. Neft-qaz şirkətləri və bərpa olunan enerji sahəsi enerji qiymətlərinin artmasından faydalana bilər.
Yaxın Şərqdə gərginliyin azalması və pul siyasətinin yumşalması fonunda isə daşınmaz əmlak, uzunmüddətli istehlak malları və texnologiya sektorlarının üstünlük qazana biləcəyi qeyd olunur.
Ekspertlər süni intellekt və yarımkeçiricilər sahəsini uzunmüddətli artım istiqamətlərindən biri hesab edirlər. Bununla yanaşı, bu sahələrdə qiymətlərin həddindən artıq yüksəlməsi və xərclərin artması risklərinin də mövcud olduğu vurğulanır.
Müdafiə sektoru isə dünyada hərbi xərclərin artması fonunda investorların diqqətində qalır. Bundan əlavə, Rusiya istiqraz bazarı da bəzi analitiklər tərəfindən maraqlı istiqamət kimi qiymətləndirilir.
MONETAR.AZ
