Android illərdir dünyanın ən populyar mobil əməliyyat sistemi olaraq qalır və bu uğurun əsas səbəblərindən biri onun açıq kodlu model üzərində qurulmasıdır. Lakin son illərdə texnologiya dairələrində eyni sual daha tez-tez səslənir: Google Android-i tədricən qapalı ekosistemə çevirirmi?
How-To Geek-in təhlili göstərir ki, cavab tamamilə qəti olmasa da, istiqamət aydındır: Android-in nüvəsi açıq qalır, amma istifadəçilərin gündəlik istifadə etdiyi əsas funksiyalar getdikcə daha çox Google-un mülkiyyət proqram təminatına bağlanır.
Android-in əsasında Android Open Source Project (AOSP) dayanır. Bu layihənin kodu açıqdır və nəzəri olaraq istənilən tərtibatçı onu yükləyib dəyişdirə, hətta öz əməliyyat sistemini qura bilər.
Lakin real bazar mənzərəsində AOSP yalnız başlanğıc nöqtəsidir. Samsung, Xiaomi, Oppo və digər istehsalçılar bu bazanın üzərinə öz interfeyslərini, tətbiqlərini, drayverlərini, təhlükəsizlik mexanizmlərini və aparat funksiyalarını əlavə edirlər. Bu əlavələrin böyük hissəsi açıq mənbə deyil.
Android Linux nüvəsi üzərində qurulub və Linux GPL lisenziyası ilə yayılır. Bu lisenziya istehsalçıları nüvədə etdikləri dəyişiklikləri açıqlamağa məcbur edir.
Ancaq GPL eyni zamanda cihaz istehsalçılarına təhlükəsizlik və sertifikatlaşdırma səbəbilə cihazın proqram təminatını bloklamağa imkan verir. Bu praktika texnologiya dünyasında "tivoizasiya" kimi tanınır: kod açıqlanır, lakin istifadəçi dəyişdirilmiş versiyanı öz cihazına quraşdıra bilmir.
Son illərin əsas tendensiyası bir çox funksiyanın AOSP-dən çıxarılaraq Google Play Services (GMS) paketinə daşınmasıdır. Bu paket qapalı mənbəlidir və aşağıdakı kritik xidmətləri təmin edir:
- geolokasiya xidmətləri;
- Play Protect təhlükəsizlik sistemi;
- Find My Device;
- bulud ehtiyat nüsxələmə;
- push bildirişləri;
- minlərlə tətbiqin istifadə etdiyi Google API-ləri.
Nəticədə, AOSP texniki cəhətdən açıq qalsa da, müasir Android təcrübəsinin böyük hissəsi Google-un nəzarətində olan qapalı komponentlərdən asılı olur.
Bu yanaşmanın mühüm üstünlüyü var: Google istehsalçıların tam sistem yeniləməsini gözləmədən əsas xidmətləri ayrıca yeniləyə bilir. Bu, təhlükəsizlik boşluqlarının daha sürətli bağlanmasına və yeni funksiyaların daha tez yayılmasına imkan verir.
Lakin bunun əvəzində tərtibatçılar Google-un proprietar API-lərindən daha çox asılı vəziyyətə düşürlər. Nəticədə, Google Play xidmətləri olmayan Android sistemlərində bir çox bank, ödəniş və sosial media tətbiqi ümumiyyətlə işləmir.
GrapheneOS kimi məxfiliyə yönəlmiş layihələr texniki baxımdan AOSP əsasında işləyə bilsələr də, istifadəçilərin tələb etdiyi tətbiqlərin uyğunluğu əsas problemə çevrilir. Bank tətbiqləri, ödəniş sistemləri və digər populyar xidmətlər çox vaxt Google Play Services olmadan tam funksional işləmir.
Google hələ də AOSP-ni açıq saxlayır və Android rəsmi olaraq açıq mənbəli layihə olaraq qalır. Lakin bazarın praktik reallığı dəyişib: istifadəçilərin gündəlik istifadə etdiyi funksiyaların böyük hissəsi artıq Google-un qapalı ekosistemində yerləşir.
Başqa sözlə, Android birdən-birə qapalı sistemə çevrilmir; o, yumşaq və mərhələli şəkildə Google xidmətlərindən ayrılması getdikcə çətin olan bir platformaya transformasiya olunur.
MONETAR.AZ
