Rusiya və Ukrayna arasında münaqişənin davam etməsi Qara dəniz regionundan buğda tədarükünü ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb. Ehtiyatlarının azalmasına baxmayaraq, son aylarda yeni alışları təxirə salan qlobal idxalçılar yaxın həftələrdə bazara qayıtdıqda daha yüksək qiymətlərlə üzləşə bilərlər.
“Reuters”in məlumatına görə, Asiya, Yaxın Şərq və Afrikanın Qara dəniz regionundan buğda tədarükündən asılı olan iri idxalçıları məhsul təminatında çətinliklərlə üzləşirlər. Gəmilərə və liman infrastrukturuna edilən hücumlar iyul ayından etibarən regiondan yükdaşımaların əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olub.
Tədarükün məhdudlaşması dünya bazarında qiymətlərin sürətlə yüksəlməsinə gətirib çıxarıb. Çikaqo birjasında etalon buğda fyuçersləri iyun ayında qeydə alınan minimum səviyyədən təxminən 40 faiz bahalaşaraq son üç il yarımın ən yüksək göstəricisinə çatıb. Alternativ ixracatçıların təklif etdiyi fiziki buğdanın qiymətləri də yüksəlib ki, bu da ərzaq inflyasiyasının yeni dalğası ilə bağlı narahatlıqları artırır.
Qlobal idxalçıların bir hissəsi son aylarda Rusiya və Ukrayna arasında mümkün razılaşmaya ümid edərək alternativ mənbələrdən alışları məhdudlaşdırıb. Lakin treyderlər və un istehsalçıları bildirirlər ki, xüsusilə idxaldan asılı olan Asiya ölkələrində yerli ehtiyatlar sürətlə azalır.
“Saxo Bank”ın əmtəə strategiyası şöbəsinin rəhbəri Ole Hansen bildirib ki, Qara dəniz regionu qlobal taxıl tədarükündə mühüm rol oynayır. Onun sözlərinə görə, alıcılar bu regiondan kifayət qədər taxıl ala bilmədikdə alternativ mənbələrə üz tutmalı olurlar və bu da qiymətlərin daha da yüksəlməsinə səbəb olur.
“Kpler” analitik şirkətinin hesablamalarına görə, sentyabrda Rusiya buğdasının ixracı ötən ilin eyni ayındakı təxminən 5 milyon tondan 1 milyon tona qədər azalacaq. Ukraynanın ixracının da ötən ilin sentyabrındakı səviyyənin təxminən yarısına — 1 milyon tona düşəcəyi gözlənilir.
Qıtlığın ən ciddi təsirlərindən birinin Asiyada hiss olunacağı bildirilir. “Kpler”in kənd təsərrüfatı analitiki İşan Bhanu qeyd edib ki, Rusiya və Ukraynadan ixrac olunan məhdud həcmdə buğda əsasən Yaxın Şərq və Afrika bazarlarına yönəlir, Asiyaya isə demək olar ki, məhsul çatmır.
İndoneziya da alternativ tədarük mənbələri axtaran ölkələr sırasındadır. Dünyanın ikinci ən böyük buğda idxalçısı olan ölkə sentyabrda Qara dəniz regionundan cəmi 60 min ton buğda qəbul edib. Ötən ilin eyni ayında bu göstərici təxminən 500 min ton təşkil edib.
İndoneziyanın un istehsalçıları Argentina da daxil olmaqla digər tədarükçülərə üz tuturlar. Avstraliya buğdasının qiyməti isə əvvəlki Qara dəniz müqavilələri ilə müqayisədə 20–25 faiz daha yüksəkdir.
Cənub-Şərqi Asiya bazarında Rumıniya mənşəli Qara dəniz buğdasının C&F şərtləri ilə qiyməti bir ton üçün təxminən 340 dollar təşkil edir. Oktyabr yükləməsi üçün Avstraliyanın “Premium White” buğdası isə təxminən 345 dollar təklif olunur. Bu qiymət böhrandan əvvəl Qara dəniz buğdasının qiymətindən təxminən 25 faiz yüksəkdir.
Dünyanın ən böyük buğda idxalçısı olan Misir də tədarük probleminin təsirini hiss edir. Sentyabr-oktyabr aylarında ölkənin Rusiya və Ukraynadan idxal etdiyi buğdanın həcminin ötən ilin eyni dövründəki göstəricidən kəskin aşağı düşəcəyi gözlənilir.
Rəsmi məlumatlara görə, Misirin sentyabrın ilk yarısında buğda idxalı ötən ilin eyni dövründəki 876 139 tondan 143 870 tona enib. Ölkənin təchizat naziri Şerif Faruk Rusiya və Ukraynadan asılılığın azaldılması məqsədilə Fransa və digər Avropa ölkələrindən tədarük imkanlarının araşdırıldığını bildirib.
Misirin İsgəndəriyyə şəhərində fəaliyyət göstərən treyder Həşam Süleyman isə bir sıra un dəyirmanlarının hazırda cəmi 30 faiz gücü ilə işlədiyini deyib. Onun sözlərinə görə, bazar iştirakçıları Rusiya və Ukrayna arasında danışıqların başlaması və Qara dənizdən tədarükün bərpası halında qiymətlərin kəskin ucuzlaşa biləcəyindən ehtiyat edirlər.
Beləliklə, Qara dəniz regionundan buğda tədarükünün azalması qlobal bazarda həm qiymətləri yüksəldir, həm də idxalçı ölkələri daha bahalı alternativ mənbələrə yönəldir. Tədarük axınlarının nə vaxt bərpa olunacağı ilə bağlı qeyri-müəyyənlik isə qarşıdakı dövrdə dünya ərzaq bazarında qiymət təzyiqinin əsas amillərindən biri olaraq qalır.
MONETAR.AZ
