Yaxın Şərqdə hərbi əməliyyatların genişlənməsi qlobal enerji bazarlarında yeni qiymət dalğası yaradıb. "Bloomberg" agentliyinin məlumatına görə, ABŞ-da benzinin orta pərakəndə satış qiyməti yenidən psixoloji əhəmiyyət daşıyan bir qallon üçün 4 dollar həddini keçib. Analitiklər hesab edirlər ki, vəziyyət yalnız ABŞ-da deyil, Avropa və digər regionlarda da yanacaq inflyasiyasını sürətləndirə bilər.
Amerika Avtomobil Assosiasiyasının (AAA) gündəlik statistikasına əsasən, adi benzinin orta qiyməti 4,003 dollar/qallon səviyyəsinə yüksəlib. Beləliklə, təxminən bir aylıq fasilədən sonra ABŞ sürücüləri yenidən 4 dollardan yüksək qiymətlərlə üzləşiblər. Oxşar tendensiya Avropada da müşahidə olunur və burada benzin qiymətləri son illərin ən yüksək mövsümi səviyyələrinə yaxınlaşıb.
Mütəxəssislərin fikrincə, qiymət artımının əsas səbəbi xam neftin bahalaşması deyil, emal sektorunda yaranan məhdudiyyətlərdir. "Morgan Stanley" analitikləri bildirirlər ki, bazarın əsas problemi neft çatışmazlığı yox, mövcud xam nefti kifayət qədər sürətlə yanacağa çevirə biləcək emal güclərinin məhdud olmasıdır. Bankın qiymətləndirməsinə görə, məhz bu amil benzin və dizel bazarında qiymətlərin xam neftdən daha sürətlə yüksəlməsinə səbəb olur.
İyun ayında neft qiymətlərinin müəyyən qədər geriləməsinə baxmayaraq, ABŞ-da benzin ucuzlaşmaq əvəzinə yüksək səviyyədə qaldı. Qiymətlər qısa müddət ərzində 3,79 dollar/qallon həddinə qədər enmişdi. Lakin iyulun əvvəlindən etibarən Yaxın Şərqdə hərbi gərginliyin yenidən artması bazarda vəziyyəti dəyişdi. Xüsusilə Hörmüz boğazı vasitəsilə enerji daşımalarında mümkün fasilələrlə bağlı narahatlıqlar qiymətlərə əlavə təzyiq göstərir.
Bazar iştirakçıları bildirirlər ki, bahalaşmaya yalnız geosiyasi risklər deyil, eyni zamanda Rusiyanın neft emalı müəssisələrinə hücumlar nəticəsində emal güclərinin azalması, ABŞ-da yanacaq ehtiyatlarının tədricən tükənməsi, idxalın zəifləməsi və yay mövsümündə yüksək istehlak da təsir edir.
Qiymət artımı ABŞ-da siyasi müzakirələrin də əsas mövzularından birinə çevrilib. Payızda keçiriləcək Konqres seçkiləri ərəfəsində bahalaşan yanacaq qiymətləri Respublikaçılar üçün əlavə təzyiq yaradır. Demokratlar isə yaşayış xərclərinin artmasını seçki kampaniyasının əsas istiqamətlərindən biri kimi ön plana çıxarırlar.
Analitiklər hesab edirlər ki, hazırkı qiymətlər hələ ilin əvvəlində qeydə alınan pik səviyyələrdən aşağı olsa da, risklər yüksək olaraq qalır. ABŞ neft emalı zavodları hazırda maksimum yüklənmə ilə fəaliyyət göstərir. Bu isə qasırğa mövsümü və ya texniki nasazlıqlar kimi gözlənilməz hadisələr zamanı bazarın daha həssas olmasına səbəb olur. Ehtiyatların aşağı səviyyədə olduğu şəraitdə hər hansı istehsal fasiləsi qiymətlərin daha kəskin sıçrayışına gətirib çıxara bilər.
Son günlər dizel bazarında da oxşar dinamika müşahidə olunur. ABŞ-da dizelin orta qiyməti artıq bir qallon üçün 5 dolları ötüb. Avropada isə benzin, dizel və aviasiya yanacağı bahalaşmaqda davam edir. Qlobal etalon sayılan "Brent" markalı neftin qiyməti ötən həftə təxminən 16% yüksəlib, fyuçerslər isə qısa müddət ərzində 91 dollar/barrel səviyyəsini keçsə də, sonradan qismən geriləyib. Buna baxmayaraq, ilin əvvəlindən etibarən "Brent" neftinin dəyəri ümumilikdə təxminən 45% artıb ki, bu da yanacaq bazarında qiymət təzyiqlərinin yaxın aylarda da davam edə biləcəyinə işarə edir.
