Yaxın Şərqdə və Rusiyada davam edən geosiyasi gərginlik qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz (MTQ) və orta distillatlar bazarında təklifi məhdudlaşdıraraq Avropanın enerji ehtiyatlarını son illərin ən həssas səviyyəsinə endirib. Reuters yazır ki, region qarşıdan gələn qış mövsümünə 2021-ci ildən bəri ən zəif qaz ehtiyatları ilə daxil olmağa hazırlaşır.
Təbii qaz və soba yanacağı Avropada istilik təminatının əsas dayaqları hesab olunur. Rəsmi məlumatlara görə, ev təsərrüfatlarının istilik tələbatının təxminən 30%-i təbii qaz, 10%-ə yaxını isə neft məhsulları, əsasən orta distillatlar hesabına ödənilir. Bir neçə il davam edən enerji böhranlarından sonra Avropa hər iki bazarda təklif risklərinin artdığı bir dövrdə qış mövsümünə daxil olur.
Mövcud həssaslığın əsas səbəblərindən biri 2022-ci ildə Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropanın enerji balansının köklü şəkildə dəyişməsidir. Region Rusiyadan boru kəməri ilə qaz idxalını sürətlə azaldaraq onu əsasən MTQ ilə əvəz edib və dünyanın ən iri mayeləşdirilmiş qaz idxalçılarından birinə çevrilib.
Bu transformasiya enerji təhlükəsizliyini müəyyən qədər gücləndirsə də, Avropanı qlobal spot MTQ bazarındakı rəqabətdən daha çox asılı vəziyyətə salıb. Nəticədə, istənilən geosiyasi gərginlik və ya təklifdə yaranan fasilə qlobal qiymətlərə və Avropanın enerji balansına dərhal təsir göstərir.
Avropa hazırda qış mövsümündən əvvəl qaz anbarlarını doldurmaq üçün tələb olunan tempdən geri qalır. LSEG məlumatlarına əsasən, yeraltı qaz anbarlarının doluluq səviyyəsi hazırda təxminən 55% təşkil edir ki, bu da ilin bu dövrü üçün 2021-ci ildən bəri ən aşağı göstəricidir.
Kpler analitik platformasının proqnozuna görə, iyul ayında Avropaya MTQ idxalı cəmi 6,3 milyon ton olacaq. Bu isə 2024-cü ilin sentyabrından bəri ən aşağı aylıq göstərici hesab edilir. Yaxın Şərqdə hərbi gərginliyin yenidən artması regiona qaz axınını nəzərəçarpacaq dərəcədə zəiflədib.
Bunun əsas səbəblərindən biri Asiyada tələbatın yenidən sürətlə artmasıdır. İyun və iyul aylarında Asiya ölkələri ABŞ-dan rekord həcmdə — təxminən 4 milyon ton MTQ alaraq Avropaya yönələ biləcək yük partiyalarının əhəmiyyətli hissəsini öz bazarlarına cəlb ediblər.
Aprel ayında ABŞ və İran arasında əldə olunmuş müvəqqəti razılaşmadan sonra Hörmüz boğazının qısa müddət ərzində açılması Qətərdən ixracın bərpasına dair ümidlər yaratmışdı. Lakin son həftələrdə ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin yenidən artması və boğaz ətrafındakı risklərin yüksəlməsi həmin gözləntiləri zəiflədib.
Nəticədə Avropa bazarında aşağı ehtiyatlar, zəif idxal və qeyri-müəyyən təklif perspektivləri qiymətlərə də təsir göstərib. Regionun əsas etalon qaz qiyməti olan TTF fyuçersləri ötən həftə 60 avro/MVt·saat səviyyəsini keçərək 2023-cü ilin əvvəlindən bəri ən yüksək həddə yüksəlib.
Analitiklər hesab edirlər ki, yüksək qiymətlər yaxın aylarda əlavə MTQ yüklərinin Avropaya yönəlməsini stimullaşdıra bilər. Bununla belə, idxal artsa belə, regionun qış mövsümünə planlaşdırılan 80%-lik ehtiyat hədəfindən xeyli aşağı səviyyədə daxil olacağı ehtimal edilir.
