Rusiyalı alimlər kömürün maye yanacağa çevrilməsini daha səmərəli edən yeni texnologiya hazırlayıblar. Tomsk Politexnik Universitetinin (TPU) məlumatına görə, əlçatan əlavələrin istifadəsi sayəsində proses zamanı elektrik enerjisi xərclərini 4,3 dəfə, 1 kiloqram maye yanacağın istehsalına sərf olunan enerji miqdarını isə 3,6 dəfə azaltmaq mümkün olub.
Universitetdən bildirilib ki, TPU alimləri tərəfdaşları ilə birlikdə xüsusi əlavələr – mikrodalğalı uducular tətbiq etməklə daş kömürün maye yanacağa emalının yeni üsulunu hazırlayıblar. Bu əlavələr mikrodalğalı piroliz prosesinin enerji səmərəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb.
Kömür hələ də mühüm enerji və sənaye xammalı hesab olunsa da, yüksək karbon emissiyalarına görə onun birbaşa yandırılmasından tədricən imtina edilir. Buna görə də alimlər kömürün qaz və maye yanacaq kimi daha yüksək əlavə dəyərə malik məhsullara çevrilməsi istiqamətində araşdırmalar aparırlar.
Perspektivli texnologiyalardan biri mikrodalğalı piroliz üsuludur. Bu metodda kömür ifrat yüksək tezlikli (İYT) şüalanma vasitəsilə qızdırılır. Lakin kömür mikrodalğalı enerjini həmişə effektiv qəbul etmədiyi üçün proses ləng başlayır, daha uzun çəkir və daha çox elektrik enerjisi tələb edir.
Araşdırma zamanı Tomsk alimləri kömürün mikrodalğalı şüalanmanı daha yaxşı udmasını təmin edən bir neçə əlçatan əlavəni sınaqdan keçiriblər.
Nəticələr göstərib ki, müxtəlif əlavələr pirolizin enerji səmərəliliyini fərqli dərəcədə artırır. Dəmir oksidi prosesin effektivliyini 4,3 dəfə, mis oksidi 2,9 dəfə, peyin 1,6 dəfə, sidr qozasının qabığı isə 1,3 dəfə yüksəldib.
Alimlərin sözlərinə görə, piroliz nəticəsində əldə olunan qaz tərkibi sonradan maye yanacağa emal üçün yararlıdır. Bu texnologiya xüsusilə enerji təchizatının məhdud olduğu ucqar bölgələr üçün perspektivli hesab edilir.
TPU-nun Yüksək Enerjilər Prosesləri Fizikası Tədqiqat Məktəbinin aparıcı elmi işçisi Roman Tabakayev bildirib ki, əlavələrin istifadəsi bir kiloqram kömürdən alınan maye yanacağın həcmini müəyyən qədər azaltsa da, 1 kiloqram hazır yanacağın istehsalı üçün tələb olunan enerji 1,2–3,6 dəfə azalır. Onun sözlərinə görə, uzunmüddətli perspektivdə məhz bu göstərici daha vacibdir, çünki istehsalın enerji tutumu yekun yanacağın maya dəyərinə birbaşa təsir göstərir.
Tədqiqat TPU-nun müxtəlif elmi məktəblərinin, həmçinin Tümen Dövlət Universitetinin alimlərinin iştirakı ilə həyata keçirilib. Layihə Rusiyanın Elm və Ali Təhsil Nazirliyinin "Prioritet-2030" federal proqramı çərçivəsində dəstəklənib. Tədqiqatın nəticələri "Energy" elmi jurnalında dərc olunub.
MONETAR.AZ
