Yaxın Şərqdən neft ixracı müharibədən əvvəlki səviyyənin təxminən 80 faizinə çatıb. Lakin yüksək fraxt qiymətləri, tanker çatışmazlığı və əsas gəmiçilik marşrutlarında yaranan fasilələr neft bazarına təzyiqi qoruyur.
TP ICAP qrupuna daxil olan PVM Oil Associates bildirir ki, sentyabr ayında Yaxın Şərqdən neft tədarükü orta hesabla gündəlik 12,8 milyon barel təşkil edib. Səudiyyə Ərəbistanının ixracı isə gündəlik təxminən 6 milyon barelə yüksələrək 2025-ci ilin orta aylıq göstəricisinə yaxınlaşıb.
İraqda da hasilat artıb. Cənub terminalları vasitəsilə ixracın yaxşılaşması fonunda ölkədə neft hasilatı avqustda gündəlik 3,5 milyon barelə çatıb.
İxracın bərpasında “gəmidən gəmiyə” (ship-to-ship) daşımalar mühüm rol oynayır. Bu sxem üzrə tankerlər Fars körfəzində yüklənir, daha sonra neft Hörmüz boğazından kənarda – Omanın Sohar və ya BƏƏ-nin Füceyrə sahillərində digər tankerlərə ötürülür.
Avqustda bu üsulla gündəlik təxminən 1,4 milyon barel neft daşınıb. Sentyabrda isə həcmin gündəlik 2,5 milyon barelə çatacağı gözlənilir.
Lakin alternativ marşrutlar daha çox tanker tələb edir və sığorta ilə fraxt xərclərini artırır. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının məlumatına görə, fevralın 28-də münaqişənin başlamasından sonra Hörmüz ərazisində ticarət gəmilərinə 80 hücum qeydə alınıb. Bu hadisələr nəticəsində azı 22 dənizçi həyatını itirib.
Tanker çatışmazlığı fonunda fraxt qiymətləri də rekord həddə yüksəlib. LSEG məlumatlarına əsasən, Fars körfəzindən çıxan və Hörmüz boğazından keçən VLCC tipli iri neft tankerlərinin gündəlik fraxt dərəcələri 1 milyon–1,27 milyon dollar aralığına çatıb.
Gəmiçilikdə yaranan gərginlik neft bazarı ilə məhdudlaşmır. Uzaq Şərq–Şimali Avropa marşrutunda konteyner daşımalarının spot tarifləri müharibənin başlanmasından bəri 85 faiz artaraq orta hesabla 4 100 dollara yüksəlib.
Eyni zamanda, tanker tələbatının artması neftin üzən anbarlarda saxlanma həcminin azalmasına səbəb olub. Qlobal miqyasda üzən anbarlardakı neft ehtiyatları apreldəki 145 milyon bareldən təxminən 88 milyon barelə düşüb.
Beləliklə, Yaxın Şərqdən neft ixracının bərpası tədarük narahatlıqlarını müəyyən qədər azaltsa da, məhdud tanker imkanları və yüksək daşıma xərcləri bazardakı təzyiqi aradan qaldırmayıb. Fraxt qiymətləri neft bazarına təsir edən əsas amillərdən biri olaraq qalır.
MONETAR.AZ
