Fars körfəzində hərbi qarşıdurmanın yenidən kəskinləşməsi və Hörmüz boğazından tanker daşımalarının dayanması Avropa qaz bazarında təzyiqi artırıb. Tədarük təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqların güclənməsi fonunda təbii qaz qiymətləri çərşənbə axşamı da yüksələrək ardıcıl beşinci sessiyada artım göstərib.
Avropanın əsas qaz etalonlarından olan Niderlandın TTF fyuçersləri 1,8 faiz bahalaşaraq meqavat-saat üçün 62,8 avroya çatıb. Böyük Britaniyanın topdansatış qaz müqavilələrinin qiyməti isə 1,2 faiz artaraq term üçün 154,4 pens təşkil edib.
Beləliklə, hər iki əsas göstərici ardıcıl beşinci ticarət sessiyasında yüksəlib. Bu, iyulun sonundan etibarən Avropa qaz bazarında qeydə alınan ən uzun fasiləsiz artım seriyasıdır.
Bazarın əsas narahatlığı Hörmüz boğazında gəmiçiliyin dayanmasının nə qədər davam edəcəyi ilə bağlıdır. "Reuters"in İran rəsmilərinə istinadən yaydığı məlumata görə, diplomatik səylərin daimi sülh sazişinə gətirib çıxarmamasından və Vaşinqtonun müvəqqəti atəşkəs çərçivəsinin müddətini uzatmaqdan imtina etməsindən sonra Tehran hərbi mövqeyini "tamamilə hücum" səviyyəsinə keçirib.
Gərginlik ABŞ Prezidenti Donald Trampın həftəsonu regional tranzitə müdaxilələrə cavab olaraq sərt hərbi-dəniz blokadası tətbiq edilə biləcəyi və ya hərbi gücdən istifadə olunacağı barədə xəbərdarlıqlarından sonra daha da artıb.
Hörmüz boğazından keçən gəmiçiliyin fiziki olaraq iflic vəziyyətinə düşməsi enerji treyderlərini qaz qiymətlərinə daha böyük risk mükafatı daxil etməyə məcbur edir. Həftəsonu bu strateji marşrut üzrə yük axınının tam dayanması Qətərdən mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşıyan tankerlərin hərəkətində ləngimələrə səbəb olub. Nəticədə Avropanın idxal terminallarına təcili spot tədarüklər də pozulub.
Qaz bazarında rəqabət də sərtləşib. Avropa enerji şirkətləri qış mövsümü üçün ehtiyat toplamağa çalışarkən Asiya alıcıları da spot LNG yüklərinə daha yüksək qiymətlər təklif edir. Bu vəziyyət onsuz da məhdudlaşan fiziki tədarük uğrunda mübarizəni gücləndirir.
Avropanın enerji təhlükəsizliyi baxımından problem daha həssas mərhələdə yaranıb. "Gas Infrastructure Europe" məlumatlarına əsasən, Avropa İttifaqı ölkələrinin yeraltı qaz anbarlarının doluluğu hazırda 60 faizdən bir qədər yüksəkdir. Bu göstərici avqustun ortaları üçün tarixi normalardan xeyli aşağıdır.
Uzunmüddətli isti hava şəraiti də vəziyyəti çətinləşdirir. Kondisionerlərdən istifadənin artması elektrik enerjisinə tələbatı yüksəldir, eyni zamanda LNG tədarükünün zəifləməsi qazın anbarlara mövsümi vurulması prosesini ləngidir.
Bu amillərin üst-üstə düşməsi Avropanın qarşıdakı istilik mövsümünə hazırlığı ilə bağlı narahatlıqları artırır. Anbarların doluluğu mövsümi normadan ciddi şəkildə geri qaldığı üçün əsas risk LNG tədarükünün yaxın müddətdə əvvəlki həcmlərə qayıtmaması ilə bağlıdır.
Əgər Hörmüz boğazında gəmiçilik uzun müddət bərpa olunmasa, Avropa qışa daha aşağı qaz ehtiyatları ilə daxil ola bilər. Bu isə yalnız qaz qiymətlərinin deyil, elektrik enerjisinin maya dəyərinin və regionun ümumi enerji təhlükəsizliyi risklərinin də yüksəlməsi ehtimalını artırır.
MONETAR.AZ
