Fars körfəzində təhlükəsizlik risklərinin artması neft daşımaları bazarında qiymətləri kəskin yüksəldib. İxracatçıların Hörmüz boğazından keçməklə Asiyaya neft çatdırmaq üçün əlavə tanker axtarışını sürətləndirməsi fonunda supertankerlərin fraxt dərəcələri iki ayın maksimumuna yaxınlaşıb.
"Bloomberg"in yazdığına görə, "Baltic Exchange" məlumatlarında Yaxın Şərq–Çin marşrutu üzrə supertankerlərin gəlirlilik göstəricisi bazar ertəsi sutkada təxminən 510 min dollara yüksəlib. Bu, İranın Hörmüz boğazından keçən gəmilərə qarşı hücumlarını bərpa etdiyi iyunun sonundan bəri ən yüksək səviyyədir.
Gəmiçilik bazarındakı hərəkətlilik yalnız fraxt qiymətlərinin yüksəlməsi ilə məhdudlaşmır. Çatdırılma hesabatları və gəmi brokerlərinin məlumatlarına əsasən, "Mongolia Prosperity" adlı VLCC tipli supertanker Fars körfəzindəki adı açıqlanmayan limanlardan birində Şərqi Asiyaya aparılacaq neftin yüklənməsinə hazırlaşır. Bu reys üzrə fraxt haqqının 31 milyon dollar və ya 570 "Worldscale" bəndi təşkil etdiyi bildirilir.
Fraxt bazarındakı bahalaşma körfəz ölkələrinin Asiya müştərilərinə əvvəlcədən vəd etdiyi böyük həcmli nefti çatdırmaq üçün tanker donanmasına olan tələbatın artdığı bir vaxta təsadüf edir.
OPEK+ qrupunun aparıcı istehsalçılarından olan Səudiyyə Ərəbistanı Fars körfəzindən təcili neft tədarükləri təklif edir. İraq isə ixracının daşınması üçün BƏƏ-nin milli neft şirkətinin imkanlarından istifadə edir.
"Abu Dhabi National Oil Co." artıq Hörmüz boğazından neft çıxarılmasını təmin edən alternativ sistem üzrə aktiv fəaliyyət göstərir. Şirkət bəzi hallarda Cənubi Koreyanın "Sinokor Group" gəmiçilik şirkətinin tankerlərindən də yararlanır.
Bununla yanaşı, ABŞ və İran arasındakı 60 günlük kövrək atəşkəs razılaşmasının başa çatması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib. Tehran və Vaşinqtonun Hörmüz boğazı üzərindəki qarşılıqlı iddialarını necə tənzimləyəcəyi ilə bağlı konkret planın olmadığı bildirilir.
Müharibənin böyük hissəsi ərzində hər iki tərəf strateji su yolundan keçən dəniz nəqliyyatına nəzarət etdiyini bəyan edib. Bu şəraitdə Fars körfəzində neft yüklənməsini həyata keçirmək və boğazdan keçməklə daşımaları davam etdirmək üçün yalnız yüksək riskli marşrutlarda işləməyə hazır və belə keçidlərdə təcrübəsi olan gəmi sahibləri önə çıxır.
Gəmi brokerləri son günlər bir sıra supertankerlərin özəl razılaşmalar əsasında fraxt edildiyini bildirirlər. Bu sövdələşmələrin əksəriyyəti açıqlanmadan həyata keçirilir və nəticədə gəmilər açıq tonnaj siyahılarından yoxa çıxır.
Körfəzdən həyata keçirilən bir çox reyslərdə tankerlər birbaşa ixracatçılar və ya "Sinokor" kimi azsaylı gəmi sahibləri tərəfindən nəzarətdə saxlanılan donanmadan seçilir. Bu isə tanker sahiblərinə yüksək risk şəraitində fraxt şərtləri üzrə danışıqlarda daha böyük üstünlük verir.
Çin istiqamətində açıq bazar məlumatlarının məhdud olması isə supertankerlərin real gəlirlilik səviyyəsini müəyyənləşdirməyi çətinləşdirir. Lakin fraxt dərəcələrinin 510 min dollar ətrafına yüksəlməsi Hörmüz böhranının artıq yalnız neft tədarükünə deyil, qlobal tanker bazarının qiymət mexanizminə də ciddi təsir göstərdiyini nümayiş etdirir.
MONETAR.AZ
