2026-cı ilin ikinci rübündə dünya kömür bazarında qiymətlər geriləyib. “Finam” analitik qrupunun qiymətləndirməsinə görə, Nyu-Kasl limanında enerji kömürünün qiyməti üç ay ərzində 11 faizdən çox azalaraq rübü ton üçün 129,5 dollar səviyyəsində başa vurub. Bununla belə, analitiklər hesab edirlər ki, ilin üçüncü rübündə kömür qiymətləri yenidən yüksələ və əsas ssenariyə görə 140-150 dollar/ton aralığına qayıda bilər.
Yaxın Şərq amili qiymətlərə təsir edir
Kömür bazarında ikinci rübün əsas faktorlarından biri Yaxın Şərqdəki vəziyyət olub. Regionda gərginliyin artması enerji bazarlarında riskləri yüksəldib. Eyni zamanda, İran və ABŞ arasında diplomatik proseslərin başlaması qiymətlərə müəyyən təzyiq göstərib. Analitiklərin fikrincə, Yaxın Şərqdə yeni eskalasiya baş verərsə, kömür qiymətlərinin yenidən artmaq ehtimalı yüksələ bilər.
Rystad Energy şirkətinin məlumatına görə Asiya-Sakit okean regionunda enerji infrastrukturuna zərər dəyməsi və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ixracının azalması səbəbindən kömürə tələbat arta bilər.
Əsas artım mənbələri kimi Yaponiya, Cənubi Koreya və Tayvan göstərilir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) hesablamalarına əsasən, 2026-cı ildə kömür sənayesinə investisiyalar təxminən 180 milyard dollar təşkil edə bilər ki, bu da 2012-ci ildən bəri ən yüksək göstəricidir.
Çində mədən qəzası təklifi məhdudlaşdırıb
Bazara təsir edən digər mühüm hadisə Çinin Şansi vilayətində baş verən mədən qəzası olub. May ayında baş verən partlayış nəticəsində 90 nəfərin öldüyü bildirilir.
Qəzadan sonra Çin hakimiyyəti geniş yoxlamalara başlayıb və 100-dən çox kömür mədənində fəaliyyət dayandırılıb. Şansi Çinin əsas kömür istehsalı regionlarından biridir və ölkə hasilatının təxminən üçdə biri bu vilayətin payına düşür.
Ekspertlər hesab edir ki, hasilatdakı azalma əsasən kokslaşan kömürə təsir edib. Çində may ayında kömür hasilatı illik müqayisədə 1,7 faiz azalaraq 397,2 milyon tona düşüb.
İsti hava kömürə tələbatı artırır
İkinci rübdə hava şəraiti də bazara təsir göstərib. Güclü isti dalğaları Asiyada elektrik enerjisinə tələbatı artırıb.
Cənubi Koreyanın paytaxtı Seulda orta temperatur uzunmüddətli göstəricidən 13 faiz, Şanxayda isə 12 faiz yüksək olub. Hindistanda isə kömürlə işləyən elektrik stansiyalarında istehsal son üç ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.
Bununla belə, Hindistanın kömür idxalı ilin ilk beş ayında 12 faiz azalıb. Səbəb kimi ölkə daxilində hasilatın artması və bərpa olunan enerji mənbələrinin genişlənməsi göstərilir.
Dünyanın üçüncü ən böyük kömür istehsalçısı olan İndoneziyada ixrac ilin ilk dörd ayında 6,9 faiz azalaraq 151 milyon tona düşüb. Ekspertlər bunu Çin və Hindistanda tələbin zəifləməsi, eləcə də ixrac prosedurlarındakı dəyişikliklərlə əlaqələndirirlər.
Rusiyada isə kömür sənayesinin vəziyyəti mürəkkəb olaraq qalır. 2026-cı ilin ilk dörd ayında sahənin ümumi zərəri 100 milyard rubl təşkil edib. Zərər edən şirkətlərin payı 65,5 faizə yüksəlib.
Bununla yanaşı, Rusiyanın kömür ixracı ilin ilk beş ayında 4,7 faiz artıb. Əsas alıcılar Çin və Hindistan olub. Cənubi Koreya da Rusiya kömürünün mühüm alıcılarından biridir.
Rusiyada kömür hasilatı isə beş ay ərzində təxminən 3 faiz azalaraq 178 milyon tona düşüb.
Proqnoz
Analitiklərin əsas ssenarisinə görə, 2026-cı ilin üçüncü rübündə kömür qiymətləri 140-150 dollar/ton səviyyəsinə yüksələ bilər. Lakin qiymətlərin 120 dollar/ton səviyyəsindən aşağı düşməsi alternativ ssenarini gündəmə gətirə bilər. Bu halda qiymətlərin 100 dollar/tona qədər geriləməsi ehtimalı yaranır.
Ekspertlər bildirirlər ki, hazırda kömür bazarını dəstəkləyən əsas amillər hava şəraiti, Çində hasilat problemləri və bəzi ölkələrdə təklif məhdudiyyətləridir. Yaxın Şərqdə sabitliyin yaranması isə qiymətlərə aşağı istiqamətdə təzyiq göstərə bilər.
