Yaxın Şərqdə hərbi qarşıdurmanın kəskinləşməsi və strateji əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazında yaranan risklər qlobal enerji bazarlarını yenidən sarsıdıb. Dünya neft tədarükünün mühüm hissəsinin təhlükə altına düşməsi fonunda neftin qiyməti qısa müddətdə yüksəlib.
Lakin bu dəfə vəziyyət əvvəlki enerji böhranlarından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Dünyanın aparıcı iqtisadiyyatları artıq yüksək neft və qaz qiymətlərinə yalnız ənənəvi enerji istehlakını artırmaqla deyil, bərpa olunan enerji və elektrikləşməyə keçidi sürətləndirməklə cavab verirlər.
Neft qiymətlərinin kəskin bahalaşması Azərbaycan üçün qısamüddətli perspektivdə mühüm maliyyə üstünlüyü yaradır. Dünya bazarında qiymətlərin büdcədə nəzərdə tutulan səviyyədən yüksək olması Dövlət Neft Fonduna və dövlət büdcəsinə əlavə valyuta daxilolmaları deməkdir.
Bu, ölkənin strateji valyuta ehtiyatlarının artmasına, fiskal imkanların genişlənməsinə və makroiqtisadi sabitliyin möhkəmlənməsinə əlavə dəstək verə bilər.
Enerji daşıyıcılarının bahalaşması Avropa ölkələrini bərpa olunan enerji layihələrinə investisiyaları daha da artırmağa sövq edir. Külək və günəş elektrik stansiyalarının nisbətən qısa müddətdə istismara verilə bilməsi onları yeni qaz infrastrukturu layihələri ilə müqayisədə daha çevik alternativə çevirir.
Xəzər dənizinin böyük külək potensialından istifadəni nəzərdə tutan "Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi Avropa ilə enerji əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindən birinə çevrilməkdədir. Layihə çərçivəsində Azərbaycanda istehsal olunacaq yaşıl elektrik enerjisinin Qara dənizin dibi ilə Rumıniya və daha sonra Mərkəzi Avropaya ötürülməsi planlaşdırılır.
Eyni zamanda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə, xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi davam edir. Bu layihələr daxili enerji istehlakında təbii qazın payını azaltmağa, nəticədə daha çox qazın ixracına imkan yarada bilər.
Yüksək neft qiymətləri elektrik nəqliyyatına keçidi də sürətləndirən amillərdən biridir. Dünyada elektromobillərin satışları artmaqda davam edir və Azərbaycan da bu tendensiyadan kənarda qalmır.
Gömrük və vergi güzəştləri sayəsində ölkəyə elektrik avtomobillərinin idxalı üçün əlverişli şərait yaradılıb. Xüsusilə Çin istehsalı olan elektromobillərə maraq artır. Yanacaq qiymətlərinin yüksəlməsi fonunda elektrik nəqliyyatı həm fərdi sürücülər, həm də kommersiya daşımaları üçün daha cəlbedici alternativə çevrilir.
Enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər göstərir ki, yüksək neft qiymətləri qısamüddətli maliyyə üstünlüyü yaratsa da, uzunmüddətli rəqabət üstünlüyü bərpa olunan enerji infrastrukturuna investisiyalardan asılı olacaq.
İqtisadçıların fikrincə, Azərbaycan neftdən əldə olunan əlavə gəlirləri yaşıl enerji, elektrik şəbəkələrinin modernləşdirilməsi, enerji saxlama sistemləri və ixrac infrastrukturuna yönəldə bilsə, gələcəkdə təkcə karbohidrogen ixracatçısı deyil, həm də Avropanın əsas yaşıl enerji tərəfdaşlarından birinə çevrilə bilər.
MONETAR.AZ
