Azərbaycan Mərkəzi Bankının son statistikası ölkədə bank sektoruna etimadın artdığını göstərir. Son bir ildə müddətli bank əmanəti olan şəxslərin sayı 31 faiz artsa da, Azərbaycanda bank depozitlərinin əhali arasında yayılma səviyyəsi hələ də aşağı olaraq qalır.
Mərkəzi Bankın məlumatına görə, hazırda ölkədə müddətli bank əmanəti olan 220 609 unikal əmanətçi var. Bu göstərici əvvəlki illərlə müqayisədə əhəmiyyətli artım demək olsa da, ümumi əhali fonunda mənzərə fərqlidir.
Hər 100 nəfərdən cəmi ikisinin müddətli əmanəti var
Azərbaycanın əhalisi təxminən 10,2 milyon nəfər təşkil edir. Bu göstərici əsasında hesablandıqda, müddətli bank əmanəti olan şəxslər ümumi əhalinin cəmi 2,17 faizini təşkil edir.
Yetkin əhali (18 yaşdan yuxarı təxminən 7,5 milyon nəfər) nəzərə alındıqda isə bu göstərici 2,9 faizə yüksəlir. Başqa sözlə, ölkədə hər 100 yetkin vətəndaşdan yalnız üç nəfərin bankda müddətli əmanəti mövcuddur.
Bu rəqəm inkişaf etmiş ölkələrlə müqayisədə kifayət qədər aşağı hesab olunur.
Statistikaya əsasən, bir əmanətçiyə düşən orta müddətli depozit məbləği 51 425 manatdır.
Son bir ildə maraqlı tendensiya müşahidə olunur. Orta əmanət məbləği 55 942 manatdan 51 425 manata düşdüyü halda, əmanətçilərin sayı 31 faiz artıb.
Bu dəyişiklik onu göstərir ki, bank sisteminə artıq daha kiçik məbləğlə qənaət edən vətəndaşlar da daxil olmağa başlayır və depozit bazası tədricən genişlənir.
İnkişaf etmiş ölkələrlə fərq böyükdür
İnkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda bank əmanətləri əhalinin maliyyə davranışının ayrılmaz hissəsidir.
Avropa İttifaqı ölkələri, ABŞ, Yaponiya və Cənubi Koreyada yetkin əhalinin 70–90 faizdən çoxunun banklarda əmanət və ya qənaət hesabı mövcuddur.
Region ölkələri ilə müqayisədə də Azərbaycanın göstəricisi aşağı görünür. Qazaxıstan, Gürcüstan və Türkiyədə bank depozitlərindən istifadə edən əhalinin payı təxminən 25–40 faiz arasında dəyişir.
Məsələn, Qazaxıstanda rəqəmsal bankçılığın sürətli inkişafı və mobil tətbiqlər vasitəsilə bir neçə saniyə ərzində depozit açmaq imkanları milyonlarla vətəndaşı bank sisteminə cəlb edib.
Azərbaycanda göstərici niyə aşağıdır?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bunun bir neçə əsas səbəbi var.
İlk növbədə, açıqlanan statistika yalnız müddətli əmanətləri əhatə edir. Halbuki vətəndaşların böyük hissəsi vəsaitlərini cari hesablarda, bank kartlarında və ya müddətsiz depozitlərdə saxlayır.
Digər səbəb əhalinin qənaət ənənələridir. Azərbaycanda uzun illərdir yığımlar daha çox daşınmaz əmlaka, qızıla və xarici valyutaya yönəldilir. Bank depozitləri isə bu seçimlər arasında hər zaman prioritet olmayıb.
Eyni zamanda, maliyyə inklüzivliyinin artırılması, regionlarda bank xidmətlərinin genişləndirilməsi və maliyyə savadlılığının yüksəldilməsi də depozit bazasının böyüməsində mühüm rol oynaya bilər.
Müsbət dinamika davam edir
Bütün bunlara baxmayaraq, son 2 ildə müddətli əmanətçilərin sayının təxminən 2 dəfə artaraq 107 min nəfərdən 220 mindən çoxa yüksəlməsi bank sektorunda etimadın gücləndiyini göstərir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, rəqəmsal bank xidmətlərinin inkişafı, kiçik məbləğli depozit məhsullarının genişləndirilməsi və əmanətlər üzrə cəlbedici faiz dərəcələrinin qorunması yaxın illərdə bank əmanətlərinin daha geniş əhali kütlələri arasında yayılmasına imkan yarada bilər.
Mərkəzi Bankın statistikası göstərir ki, Azərbaycanda müddətli bank əmanətləri sürətlə artır və bu, bank sisteminin inkişafı baxımından müsbət tendensiyadır. Lakin əhalinin cəmi 2–3 faizinin müddətli depozit sahibi olması onu göstərir ki, bank əmanətləri hələ də geniş xalq kütlələrinin əsas qənaət vasitəsinə çevrilməyib.
MONETAR.AZ
