Azərbaycanda 2027-ci ildən etibarən vətəndaşların gəlirlərinə, sahibkarların xərclərinə və gündəlik alış-verişə təsir göstərə biləcək yeni vergi mexanizmlərinin tətbiqi gözlənilir. Dəyişikliklər arasında əməkhaqqından tutulan verginin artırılması, fermerlər üçün mövcud güzəştlərin qismən azaldılması, taksi və kuryer fəaliyyətinin fərqli qaydada vergiyə cəlb edilməsi, eləcə də bəzi məhsullara yeni aksizlərin tətbiqi var.
Digər tərəfdən, kiçik biznes, turizm, daşınmaz əmlak bazarı və nağdsız ödənişlər üçün müəyyən vergi üstünlükləri yaradılması planlaşdırılır.
Vergi Məcəlləsinə təklif olunan dəyişikliklər 2027-ci ilin dövlət büdcəsi zərfinə daxil edilib. Layihənin əsas istiqamətlərindən biri vergi yükünün müxtəlif iqtisadi fəaliyyət növləri üzrə yenidən bölüşdürülməsidir.
Əməkhaqqı alanların gəliri necə dəyişəcək?
Yeni qaydaların ən geniş təsir göstərəcəyi qruplardan biri özəl sektorda çalışan muzdlu işçilər olacaq.
Qeyri-neft-qaz sektorunun özəl bölməsində əməkhaqqından tutulan gəlir vergisinin mərhələli artırılması davam etdiriləcək. 2026-cı ildə 3 faiz olan vergi dərəcəsi 2027-ci ildən 5 faizə yüksələcək. 2028-ci ildən isə 7 faiz tətbiq olunacaq.
Məsələn, aylıq 1 500 manat əməkhaqqı alan şəxsin gəlir vergisi 2026-cı ildə 39 manat olduğu halda, 2027-ci ildə 65 manat olacaq. Beləliklə, həmin işçinin aylıq gəlirindən əlavə 26 manat vergi tutulacaq.
Bu dəyişiklik əməkhaqqının nominal məbləği dəyişməsə belə, işçinin əldə etdiyi xalis gəlirə təsir göstərəcək.
Fermerlərin vergi güzəşti tam olmayacaq
Aqrar sektorda isə uzun müddətdir tətbiq edilən vergi azadolmasının həcminə yenidən baxılır.
İndiyədək kənd təsərrüfatı istehsalçılarının gəlir və mənfəəti üzrə tətbiq olunan 100 faizlik azadolmanın 90 faizə endirilməsi təklif olunur. Yeni qaydanın 2027-ci ildən beş il müddətinə qüvvədə olması nəzərdə tutulur.
Bu, fermerlərin müvafiq gəlirlərinin 10 faizlik hissəsinin vergi güzəşti xaricində qalması deməkdir.
Bununla yanaşı, aqrar sahədə digər dəstək mexanizmləri saxlanılır. Sadələşdirilmiş vergi üzrə azadolmanın uzadılması, müəyyən heyvandarlıq gəlirlərinə 50 faizlik güzəşt, həmçinin bəzi heyvanların, traktorların və ehtiyat hissələrinin idxalı üzrə vergi üstünlükləri nəzərdə tutulur.
Taksi və çatdırılma xidmətində vergi hesablanması dəyişir
Taksi sürücüləri üçün sabit vergi mexanizmindən faktiki gəlirlə əlaqəli modelə keçid təklif olunur.
Yeni yanaşmaya əsasən, sifariş operatorları vasitəsilə fəaliyyət göstərən sürücülərin gəlirlərindən 1 faiz sadələşdirilmiş vergi tutulacaq.
Beləliklə, aylıq 2 000 manat gəlir əldə edən sürücünün vergi öhdəliyi 20 manat təşkil edəcək.
Çatdırılma sektorunda çalışan fərdi kuryerlər üçün isə aylıq 15 manat sabit vergi nəzərdə tutulur. Bu mexanizm muzdlu işçi cəlb etmədən fəaliyyət göstərən şəxslərə aid olacaq.
Yükdaşıma fəaliyyəti üzrə də müəyyən şərtlərlə 8 faizlik sadələşdirilmiş vergi rejiminə keçid imkanı yaradılması təklif edilir.
Kiçik biznes üçün vergi hesablamasında güzəşt
Yeni dəyişikliklər yalnız vergi öhdəliklərinin artırılmasına yönəlməyib. Kiçik sahibkarlıq subyektləri üçün də maliyyə yükünü azaltmaq imkanı yaradılması planlaşdırılır.
Layihəyə əsasən, azı iki il kiçik sahibkarlıq kateqoriyasında fəaliyyət göstərən və müəyyən şərtlərə cavab verən müəssisələrin hesablanmış gəlir və ya mənfəət vergisinin 25 faizi güzəşt edilə bilər.
Məsələn, 20 min manat mənfəət vergisi hesablanan müəssisə bu güzəştdən yararlanarsa, ödəyəcəyi məbləğ 15 min manata enə bilər.
Lakin güzəşt avtomatik tətbiq olunmayacaq. Sahibkarın vergi borcunun olmaması, dövriyyəsinin kəskin azalmaması və əmək münasibətləri ilə bağlı tələblərə əməl etməsi vacib şərtlərdir.
Nağdsız ödənişlərə üstünlük veriləcək
Xidmət sektorunda nağdsız ödənişlərin təşviqi də yeni vergi paketinin istiqamətlərindəndir.
Gözəllik salonları üçün nağd əməliyyatlara 8 faiz, nağdsız dövriyyəyə isə 6 faiz sadələşdirilmiş vergi tətbiqi təklif edilir.
Bundan başqa, müəyyən şərtlərlə nağdsız alış-veriş edən vətəndaşlara xərclədikləri məbləğin 0,9 faizinin qaytarılması nəzərdə tutulur.
Bu mexanizm ƏDV ödəyicisi olmayan və qanunda göstərilən vergi rejimlərində çalışan sahibkarlardan edilən uyğun alış-verişlərə şamil ediləcək.
Məsələn, uyğun ticarət əməliyyatı üzrə 500 manat xərcləyən şəxsə 4,5 manat geri qaytarıla bilər.
Bu addımların əsas məqsədlərindən biri nağdsız dövriyyənin artırılması və sahibkarların əməliyyatlarının rəsmiləşdirilməsinə marağın gücləndirilməsidir.
Hotel və turizm şirkətləri üçün yeni imkan
Turizm sektorunda xarici müştərilərlə işləyən müəssisələrə xüsusi vergi güzəşti verilməsi planlaşdırılır.
Təklifə görə, hotellər və sanatoriyalar xarici turistlərə göstərdikləri xidmətlərdən formalaşan dövriyyənin payına uyğun gəlir və mənfəət vergisi güzəştindən istifadə edə biləcəklər. Güzəştin maksimum həddi 50 faiz, tətbiq müddəti isə beş il olacaq.
Bu mexanizm xarici turistlərin cəlb edilməsində daha fəal olan yerləşdirmə müəssisələrinin vergi yükünü azaltmağa xidmət edir.
Mənzil və avtomobil alqı-satqısında yeni ƏDV mexanizmi
Daşınmaz əmlak və avtomobil bazarında təklif edilən dəyişikliklər şirkətlərin təkrar satış əməliyyatlarına aiddir.
Yeni mexanizmə əsasən, müəyyən şərtlərə cavab verən şirkətlər vətəndaşlardan nağdsız qaydada aldıqları mənzilləri yenidən satarkən ƏDV-ni ümumi satış qiymətindən deyil, alış və satış qiyməti arasındakı fərqdən hesablaya biləcəklər.
Məsələn, 150 min manata alınan mənzil 170 min manata satılarsa, ƏDV hesablanmasında 20 min manatlıq ticarət əlavəsinin əsas götürülməsi nəzərdə tutulur.
Oxşar yanaşmanın müəyyən ikinci əl avtomobillərin rəsmi dilerlər tərəfindən təkrar satışına da tətbiqi planlaşdırılır.
Hər iki istiqamətdə güzəştin üç il müddətinə qüvvədə olması təklif edilir.
İçkilər və çipsi üçün yeni aksiz
İstehlakçılar üçün diqqətçəkən yeniliklərdən biri də bəzi qida məhsullarının aksizli mallar siyahısına daxil edilməsidir.
Layihədə yerli istehsal olan şirinləşdirilmiş qazlı içkilərin hər litrinə 10 qəpik, çipsinin hər kiloqramına isə 1 manat aksiz vergisi nəzərdə tutulur.
Bu qərar həmin məhsulların istehsalçıları üçün əlavə vergi öhdəliyi yaradacaq. Vergi yükünün son satış qiymətlərinə nə qədər təsir edəcəyi isə bazar şərtlərindən asılı olacaq.
Vergi borcu olan sahibkarlar üçün yüngülləşmə
Sahibkarlar üçün müsbət dəyişikliklərdən biri gecikdirilmiş vergi borclarına hesablanan faiz dərəcəsinin azaldılmasıdır.
Hazırda gecikdirilmiş hər gün üçün 0,1 faiz hesablanan faizin 0,05 faizə endirilməsi təklif olunur.
Məsələn, 2 000 manat vergi borcu 30 gün gecikdirildikdə hazırkı mexanizmlə 60 manat faiz hesablanır. Yeni qaydada bu məbləğ 30 manat olacaq.
Maliyyə sanksiyalarının 10 iş günü ərzində ödənilməsi zamanı 10 faizlik güzəşt tətbiqi də nəzərdə tutulur.
Kirayə gəlirləri və vergi rezidentliyi üzrə yeniliklər
Əmlakını kirayəyə verən fiziki şəxslər üçün gəlir və xərclərin nəzərə alınması mexanizminin dəyişdirilməsi təklif olunur.
Vergi uçotunda olan və bəyannamə təqdim edən şəxslər sənədlərlə təsdiqlənən xərclərini kirayə gəlirlərindən çıxmaq imkanına malik ola biləcəklər.
Vergi rezidentliyinin müəyyənləşdirilməsi meyarlarına da yeni şərt əlavə edilməsi nəzərdə tutulur. Ardıcıl iki il ərzində Azərbaycanda ümumilikdə 270 gündən çox, hər il üzrə isə 90 gündən artıq qalan şəxslərin də rezident hesab edilməsi təklif olunur.
Ərzaq və tibbi xidmətlər üzrə güzəştlər davam edəcək
Yeni vergi paketində bəzi məhsul və xidmətlər üzrə mövcud ƏDV güzəştlərinin daha üç il uzadılması da yer alır.
Bu güzəştlər buğda, un, çörək, heyvan və quş əti, yem və yem əlavələri, müəyyən tibbi xidmətlər, həmçinin elektrik avtomobilləri üçün enerji doldurma qurğularını əhatə edir.
Beləliklə, yeni qaydalar bir tərəfdən bəzi vergi ödəyicilərinin öhdəliklərini artırsa da, digər tərəfdən sahibkarlıq və istehlak bazarının müəyyən istiqamətlərində güzəştlərin davam etdirilməsini nəzərdə tutur.
Vergi islahatlarının əsas nəticəsi nə olacaq?
Təklif olunan dəyişikliklərdən görünür ki, 2027-ci ildən vergi siyasətində bir neçə istiqamət ön plana çıxır: əməkhaqqı gəlirlərinin daha yüksək dərəcə ilə vergiyə cəlb edilməsi, aqrar sektorda tam azadolmaların qismən məhdudlaşdırılması, xidmət sahələrində dövriyyəyə uyğun vergi mexanizmləri və nağdsız əməliyyatların stimullaşdırılması.
Digər tərəfdən, kiçik biznes, turizm və müəyyən istehsal sahələri üçün güzəştlərin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Nəticədə dəyişikliklərin təsiri bütün vergi ödəyiciləri üçün eyni olmayacaq. Bəzi işçilər daha çox gəlir vergisi ödəyəcək, bəzi sahibkarların vergi yükü azalacaq, müəyyən məhsulların istehsalı isə əlavə aksizlə üzləşəcək.
MONETAR.AZ
