Avropa İttifaqı (Aİ) 2026-cı ildə 27 ölkəni birləşdirir. İttifaqa üzvlük üçün daha 9 ölkə rəsmi namizəd statusundadır. Türkiyə isə 1999-cu ildən namizəd ölkə olsa da, üzvlüklə bağlı danışıqlar faktiki olaraq dayanıb.
Monetar.az xəbər verir ki, Aİ-nin hazırkı strukturu uzun illər ərzində formalaşıb. Birliyin əsası 1950-ci illərdə 6 ölkənin iştirakı ilə qoyulub. 1993-cü ildə müasir Aİ yaradılarkən üzvlərin sayı 12-yə çatıb.
Hazırda Aİ-nin ən yeni üzvü 2013-cü ildə birliyə qoşulan Xorvatiyadır. Böyük Britaniya isə 2020-ci ildə Brexit nəticəsində ittifaqı tərk edən ilk və indiyədək yeganə ölkədir.
Aİ ölkələri arasında iqtisadi güc baxımından ciddi fərqlər mövcuddur. 2026-cı il üçün nominal ÜDM proqnozlarına görə, Almaniyanın iqtisadiyyatının həcmi 5,45 trilyon dollar, Fransanın 3,6 trilyon dollar, İtaliyanın isə 2,74 trilyon dollar səviyyəsində gözlənilir.
İspaniyanın ÜDM-i 2,09 trilyon dollar, Niderlandın 1,45 trilyon dollar, İrlandiyanın 779 milyard dollar, Belçikanın 777 milyard dollar, İsveçin isə 760 milyard dollar olacağı proqnozlaşdırılır.
Aİ daxilində iqtisadi inteqrasiya 1993-cü ildə vahid bazarın yaradılması ilə daha da dərinləşib. Bu sistem malların, xidmətlərin, kapitalın və insanların sərbəst hərəkətinə imkan verir.
Avro isə 1999-cu ildə tətbiq olunmağa başlayıb. Hazırda Aİ ölkələrinin təxminən üçdə ikisi avrozonanın üzvüdür.
Aİ-yə hansı ölkələr qoşula bilər?
2026-cı ildə Aİ-yə üzvlük üçün 9 rəsmi namizəd ölkə var. Bunlar Türkiyə, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro, Şimali Makedoniya, Serbiya, Gürcüstan, Moldova və Ukraynadır.
Namizədlərin yarıdan çoxu Qərbi Balkan ölkələridir. Monteneqro üzvlük prosesində daha irəlidə olan ölkələrdən biri hesab olunur və 2028-ci ildə Aİ-yə qoşulması ilə bağlı müzakirələr aparılır.
Moldova və Ukrayna 2022-ci ildə, Gürcüstan isə 2023-cü ildə namizəd statusu alıb. Ukrayna və Moldova ilə üzvlüklə bağlı rəsmi danışıqlar 2024-cü ildə başlayıb.
Kanada üçün yeni üzvlük modeli
Aİ ilə bağlı diqqətçəkən yeni təkliflərdən biri Kanadaya aiddir. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayen Kanadanın Aİ-nin ilk “assosiativ üzvü” olması ideyasını irəli sürüb.
Bu status hazırda Aİ müqavilələrində mövcud deyil və onun konkret çərçivəsi hələ müəyyənləşdirilməyib. Təklif çərçivəsində ticarət, müdafiə, texnologiya, enerji və iqtisadi təhlükəsizlik sahələrində daha sıx əməkdaşlıq nəzərdə tutula bilər.
Beləliklə, Aİ-nin gələcək genişlənməsi yalnız yeni ölkələrin tamhüquqlu üzvlüyü ilə məhdudlaşmaya, ittifaqla daha sıx əməkdaşlıq üçün yeni modellərin yaranmasına da gətirib çıxara bilər.
