Qlobal dizel bazarında yaranan təchizat çatışmazlığında Yaxın Şərqdəki müharibənin təsiri Rusiyanın itkilərindən daha böyük olub. Bloomberg-in hesablamalarına görə, mart-avqust aylarında Yaxın Şərqdən dizel tədarükü əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə orta hesabla gündə 770 min barel azalıb. Rusiyada isə azalma təxminən 350 min barel təşkil edib.
Monetar.az xəbər verir ki, Dizel bazarındakı əsas problemlər ABŞ və İsrailin fevralın sonunda İrana qarşı başlatdığı hücumlardan sonra daha da dərinləşib. Münaqişə nəticəsində Hörmüz boğazından yanacaq tədarükü ciddi şəkildə azalıb, regiondakı neft emalı zavodlarının fəaliyyəti də zərər görüb. Reuters-in məlumatına görə, Yaxın Şərqdən emal olunmuş yanacaq idxalı münaqişədən əvvəlki səviyyə ilə müqayisədə 21 faiz azalıb.
Bloomberg-in hesablamasında Rusiyanın dizel bazarına təsiri də əhəmiyyətli olaraq qalır. İyul-avqust aylarında Rusiyanın dizel ixracına qoyduğu məhdudiyyətlər fonunda tədarük əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən gündə 615 min barel azalıb.
Lakin bu azalma Yaxın Şərqdəki əsas təchizat itkilərindən bir neçə ay sonra baş verib. Bu vaxta qədər qlobal yanacaq ehtiyatları artıq əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdı. Buna görə Rusiyanın əlavə ixrac itkisi onsuz da sıxılmış bazarda təzyiqi daha da artırıb.
Bloomberg-in istinad etdiyi FGE NexantECA analitiki Yucin Lindellin qiymətləndirməsinə görə, həcm baxımından İran münaqişəsinin yaratdığı itkilər daha böyük olub, lakin hadisələrin vaxtı da mühüm rol oynayıb. Əlavə təchizat itkisi onsuz da məhdud olan bazardakı vəziyyəti daha da sərtləşdirib.
Dizel qiymətləri də bu təchizat problemlərinə kəskin reaksiya verib. Avropada dizel üzrə birja qiymətləri münaqişənin ilk aylarında iki dəfədən çox artıb. Müvəqqəti atəşkəsdən sonra qiymətlər aşağı düşsə də, sonrakı gərginlik və Rusiyanın ixracındakı azalma yenidən bahalaşmaya səbəb olub.
ABŞ-da isə dizel fyuçersləri sentyabr ayında rekord səviyyəyə yüksəlib. Reuters-in məlumatına görə, ABŞ-da dizelin qiyməti bir qallon üçün 6 dolları keçib, Avropada isə qiymətlər bir barel üçün 210 dolların üzərinə çıxıb.
Beləliklə, qlobal dizel bazarında yaranan çatışmazlıq tək bir mənbə ilə bağlı deyil. Yaxın Şərqdə emal və logistika problemləri əsas təchizat itkisini yaradarkən, Rusiyanın emal zavodlarına zərər dəyməsi və ixrac məhdudiyyətləri vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb.
