2026-cı ilin üçüncü rübündə dünya mərkəzi bankları qızıl alışını əhəmiyyətli dərəcədə artırıblar. Neft qiymətlərinin və faiz dərəcələrinin yüksəlməsi fonunda qiymətli metalın bazar təzyiqi ilə üzləşməsinə baxmayaraq, rəsmi qurumların alışları 2024-cü ilin sonundan bəri ən yüksək tempə çatıb.
Dünya Qızıl Şurasının (WGC) hesabatına və “Bloomberg”in məlumatına görə, mərkəzi bankların xalis qızıl alışları ötən ilin eyni rübü ilə müqayisədə 42% artaraq 321 ton təşkil edib. Beləliklə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında qlobal mərkəzi bankların aldığı qızılın ümumi həcmi 675 tona yüksəlib. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrünün göstəricisindən 6% çoxdur.
Fevralın sonunda İran müharibəsinin başlamasından sonra qızılın qiyməti təxminən dörddəbir azalıb. Halbuki qiymətli metal yanvarda tarixi maksimumunu yeniləmişdi. Enerji daşıyıcılarının bahalaşması pul-kredit siyasətinin sərtləşdirilməsi ilə bağlı gözləntiləri gücləndirsə də, mərkəzi banklar qiymətlərin gerilədiyi şəraitdə qızıl bazarının əsas dayaqlarından biri olaraq qalırlar.
Hesabatda diqqət çəkən məqamlardan biri də alışların böyük hissəsinin açıqlanmamasıdır. “Metals Focus”un ticarət statistikası və sahə araşdırmaları əsasında apardığı qiymətləndirməyə görə, mərkəzi bankların qızıl alışlarının təxminən üçdə ikisi rəsmi şəkildə bəyan edilməyib.
Rübün ən iri alıcıları Çin və Polşa olub. Çin 63 ton, Polşa isə 41 ton qızıl alıb. Rusiya isə 19 ton satış həyata keçirərək dövrün yeganə iri satıcısı kimi qeydə alınıb.
WGC-nin baş strateqi Con Rid bildirib ki, rüb ərzində qiymətlərin enməsi bəzi tənzimləyici qurumları alışlarını artırmağa sövq edib. Onun sözlərinə görə, dolların möhkəmlənməsi də gələcəkdə bu valyutanın zəifləyəcəyini gözləyən investorlar üçün ehtiyatların bir hissəsini qızıla yönəltməyi cəlbedici edib.
Üçüncü rübdə qızıl üzrə birjada ticarət olunan fondlara (ETF) yenidən investisiya axını müşahidə edilib. Fondların ehtiyatlarına 211 ton qızıl əlavə olunub və ümumi göstərici rekord həddə – 4 256 tona çatıb.
Bununla yanaşı, külçə və sikkələrə investisiya qoyuluşu 19% azalaraq 268 tona enib. Qiymətlərdəki qeyri-müəyyənlik bu seqmentdə tələbatın zəifləməsinə səbəb olub.
Çin bu tendensiyadan fərqlənib. Ölkədə külçə və sikkələrə tələbat 7% artaraq 79 ton təşkil edib. İlin əvvəlindən bəri Çində bu istiqamətdə alışların həcmi rekord 393 tona yüksəlib.
Zərgərlik sektorunda isə daha ciddi azalma qeydə alınıb. Qızıla tələbat 17% geriləyərək 313 tona düşüb. Bu, WGC-nin 2000-ci ildən bəri qeydə aldığı ən zəif üçüncü rüb göstəricisidir. Hindistan və Çində qiymətlərin yüksək olması, eləcə də vergi dəyişiklikləri istehlakçıların daha yüngül və aşağı əyarlı zinət əşyalarına üstünlük verməsi ilə nəticələnib.
2026-cı ilin üçüncü rübündə qızıl üzrə ümumi tələbat həcm ifadəsində 1% azalaraq 1 369 ton təşkil edib. Bununla belə, qiymətlərin yüksək səviyyəsi hesabına dəyər ifadəsində tələbat 22% artaraq 188 milyard dollara çatıb. Bu dövrdə qızılın bir unsiyası üzrə orta qiymət 4 262 dollar olub.
Təklif tərəfində mədən hasilatı 3% artaraq üçüncü rüblər üzrə rekord səviyyəyə – 1 071 tona yüksəlib. Əvəzində təkrar emal olunan qızılın həcmi 8% azalaraq 314 tona düşüb. Bu, 2023-cü ildən bəri ən aşağı göstəricidir.
WGC-nin baş analitiki Luiza Strit bazardakı vəziyyəti ziddiyyətli qiymətləndirib. Onun fikrincə, ilin sonunadək qızılın qiymət perspektivləri müxtəlif amillərin təsiri altında formalaşacaq. Faiz dərəcələrinin yüksəlməsi və inflyasiya gözləntiləri qiymətlərə təzyiq göstərə bilər. Digər tərəfdən, geosiyasi risklər və maliyyə bazarlarında gərginliyin artması investorları təhlükəsiz aktiv kimi qızıla yönəldə bilər.
MONETAR.AZ
