2026-cı ilin yanvar-iyun ayları ərzində pərakəndə ticarət, tibb, mədəniyyət obyektləri və işğaldan azad edilmiş ərazilərdəki hotellər üzrə istehlakçılara ümumilikdə 104 milyon 259,6 min manat ƏDV geri qaytarılıb. Bununla belə, eyni dövrün digər fiskal göstəricilərinin analizi ölkə iqtisadiyyatında və turizm sektorunda bəzi rəqəmsal və struktur xarakterli problemli halların mövcudluğunu ortaya qoyur.
Dövlət Vergi Xidmətinin açıqladığı rəsmi məlumatlara əsasən, hesabat dövründə xarici vətəndaşlara fərdi istehlak üçün aldıqları mallara görə qaytarılmış ƏDV-nin (“Tax free”) məbləği 4 milyon 361,3 min manat təşkil edib. Bu göstərici 2025-ci ilin müvafiq dövrü (4,89 milyon manat) ilə müqayisədə 527,7 min manat və ya 10,8% azalma deməkdir. Dövlət Statistika Komitəsinin rəqəmləri göstərir ki, ölkəyə gələn əcnəbilərin sayında 15,8%-lik, onların ümumi xərclərində isə 22,9%-lik (944 milyon manata düşüb) ciddi kiçilmə qeydə alınıb. Bir xarici turistin Azərbaycandakı orta hesabla çəkdiyi xərc də bir ildə 8,4% azalaraq 1 673,5 manata enib ki, bu da daxili xidmət sektorunun xarici valyuta gəlirlərinin azalması ilə nəticələnib.
Hazırda daxili bazarda "ƏDV geri al" sistemi pərakəndə ticarət və xidmətləri əhatə etsə də, elektron ticarətdə bu tətbiqin hələ də reallaşmaması və yalnız "təklif olunması" mərhələsində qalması mühüm boşluqdur. İstehlakçılar yerli və beynəlxalq onlayn mağazalardan alış-veriş edərkən keşbek imkanlarından məhrum olurlar. E-ticarətdə ƏDV-nin qaytarılması üçün vahid bank-inteqrasiya və beynəlxalq kuryer şirkətləri ilə rəqəmsal gömrük yoxlanışı sisteminin hələ də tam qurulmaması bu sahədə kölgə dövriyyəsinin tənzimlənməsini ləngidir.
Geri qaytarılan 104,2 milyon manatlıq böyük vəsaitə baxmayaraq, əhalinin ən çox pul xərclədiyi sahələrin (yanacaq-doldurma məntəqələri, avtomobil satışı, tütün və spirtli içkilər) qanunvericiliklə layihədən kənarda tutulması istehlakçıların real maliyyə yükünün yüngülləşməsinə tam kömək etmir. Tibb müəssisələri və özəl həkimlərin xidmətlərində isə POS-terminal infrastrukturunun və çek vurulması intizamının tam formalaşmaması səbəbindən hələ də nağd pul dövriyyəsi və şəffaflıq problemi qalmaqdadır.
